Τα οικονομικά δεν είναι πυραυλική επιστήμη – Είναι ακόμα πιο περίπλοκα

0
289
Οικονομικά
Τα οικονομικά δεν είναι σαν τις φυσικές επιστήμες και η συλλογιστική και οι αναλογίες που βασίζονται στις φυσικές επιστήμες είναι συχνά παραπλανητικές στην οικονομία.

Με άλλα λόγια, τα οικονομικά είναι μια επιστήμη της οποίας οι αρχές και η λογική μας λένε γιατί δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αρκετά για να ελέγξουμε τους ανθρώπους, ακόμα κι αν γνωρίζουμε αρκετά για να ελέγξουμε τους πυραύλους

του Gary Galles
Απόδοση: Ευθύμης Μαραμής και Μιχάλης Γκουντής

Εισαγωγή

Στο πέρασμα των χρόνων, έχω ακούσει πολλά διαφορετικά πράγματα για τα οποία λέγεται πως δεν αποτελούν «πυραυλική φυσική επιστήμη». Αυτή η έκφραση υπονοεί ότι η πυραυλική φυσική επιστήμη, είναι η πιο δύσκολη ενασχόληση, η οποία δεν μπορεί να συγκριθεί σε δυσκολία με οποιαδήποτε άλλη. Ως καθηγητής οικονομικών, στην διάρκεια πολλών εξ αυτών των χρόνων, έχω όλο και περισσότερες αντιρρήσεις σχετικά με αυτόν τον ισχυρισμό. Νομίζω ότι τα ζητήματα κοινωνικού συντονισμού που αντιμετωπίζουν τα οικονομικά, μπορεί να μην απαιτούν γνώσεις «πυραυλικής φυσικής επιστήμης», αλλά από πολλές απόψεις είναι πολύ πιο περίπλοκα και δύσκολα, ειδικά όταν πρόκειται για την επιβολή ελέγχου.

Εξάλλου, έχουμε στείλει με επιτυχία πυραύλους σε πολλά μέρη της πλανητικής γειτονιάς μας, επιδεικνύοντας μια ανεκτή ικανότητα επίλυσης αρκετών από τα σχετικά προβλήματα, όμως οι οικονομικές πολιτικές είναι γνωστό πως προκαλούν περισσότερη βλάβη αντί να βοηθούν. Όπως είπε κάποτε ο Peter Boettke, «Η πολιτική οικονομία δεν είναι πυραυλική επιστήμη. Αλλά είναι ένας κλάδος που αναγκάζει κάποιον να επικεντρωθεί σε ιδέες και στην εφαρμογή αυτών των ιδεών στις δημόσιες πολιτικές ». Και όσο περισσότερο προσπαθεί κάποιος να ασκήσει έλεγχο, τόσο περισσότερο οι ιδέες και τα θέματα σχετικά με την εφαρμογή τους, στοιβάζονται ενάντια στη δυνατότητα, πολύ λιγότερο στην πιθανότητα, της αποτελεσματικότητας τους.

Η διαφορά θετικών και κοινωνικών επιστημών

Με μια σημαντική έννοια, η πυραυλική επιστήμη είναι απλώς η προσθήκη διανυσμάτων των σχετικών δυνάμεων. Και οι συσχετισμοί όσον αφορά την ώθηση των πυραυλικών κινητήρων, διέπονται από νόμους της φυσικής και σταθερές σχέσεις που είναι μαθηματικά εκφραζόμενες. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο μια ιστοσελίδα έχει αποκλίνει από την ορθόδοξη πυραυλική επιστήμη, υπό τον τίτλο «Η πυραυλική επιστήμη είναι εύκολη – η  πυραυλική μηχανική είναι δύσκολη». Το πρόβλημα έγκειται στο να υπολογίζονται με ακρίβεια οι απαιτούμενες πληροφορίες και να ελέγχονται οι σχετικές δυνάμεις – δηλαδή η μηχανική κατασκευή των πραγμάτων (συχνά αποτελούμενων από εκατομμύρια μέρη), έτσι ώστε να λειτουργήσουν όπως προβλέπεται.

Δεν υποτιμώ σε καμία περίπτωση την πυραυλική ή την μηχανική επιστήμη. Τρέφω μεγάλο σεβασμό για αυτά που έχουν πετύχει οι επιστήμονες αυτών των κλάδων. Αλλά υπάρχουν κάποια πράγματα στην ανθρωπότητα και τις αλληλεπιδράσεις της που περιλαμβάνουν οικονομική έρευνα, η οποία είναι λιγότερο εύκολο να «λυθεί» από ότι οι αλληλεπιδράσεις της χημείας και της φυσικής, ειδικά όταν, όπως έχει πει επανειλημμένα ο Thomas Sowell, δεν υπάρχει λύση στο θέμα της σπανιότητας – Μόνο συναλλαγές και ανταλλακτικοί συμβιβασμοί.

Τα προβλήματα της πυραυλικής επιστήμης και της μηχανικής, επικεντρώνονται στην επίτευξη ήδη συμφωνημένων στόχων. Αυτό σημαίνει ότι η επίλυση των διαφωνιών σχετικά με τους στόχους δεν αποτελεί σημαντικό περιορισμό. Ωστόσο, οι οικονομικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ανθρώπων οδηγούνται από το γεγονός ότι διαφωνούμε σχεδόν σε κάθε συγκεκριμένο στόχο – τι ακριβώς θέλουμε, πώς, πότε, πού, για ποιον, κ.λπ., για να μην αναφέρουμε ποιος νομίζουμε ότι πρέπει να πληρώσει. Αντί να επιτύχουν συμφωνημένους στόχους, τα οικονομικά στον πυρήνα τους επικεντρώνονται στην επίλυση των συναλλαγών μεταξύ συγκρουόμενων επιθυμιών δισεκατομμυρίων ανθρώπων, και ειδικότερα του ρόλου του δικαιώματος να πράξουν κάτι τέτοιο. Και αυτό είναι πολύ διαφορετικό και πιο περίπλοκο από το να προσπαθούμε από κοινού να επιτύχουμε έναν ήδη συμφωνημένο στόχο, ο οποίος είναι ένας σοβαρός λόγος για τον οποίο το σκεπτικό του τύπου: «αν μπορέσουμε να στείλουμε έναν άνθρωπο στο φεγγάρι, μπορούμε να λύσουμε το X κοινωνικό πρόβλημα», είναι παραπλανητικό.

Πολλά από τα προβλήματα της πυραυλικής επιστήμης και της μηχανικής περιλαμβάνουν φυσικές σταθερές που καθορίζουν τις σχέσεις, όπως ο γενικός νόμος της βαρύτητας και εξισώσεις που είναι σταθερές και προβλέπουν αξιόπιστα. Και καθώς η υπολογιστική ισχύς και η τεχνολογία έχουν προχωρήσει, οι μηχανικοί πυραύλων έχουν γίνει πολύ πιο ικανοί να ελέγξουν την πτήση τους. Ωστόσο, δεδομένου ότι τα οικονομικά μελετούν τους ανθρώπους, δεν υπάρχουν τέτοιες σταθερές και αξιόπιστες εξισώσεις που να περιγράφουν επακριβώς τις σχέσεις. Για παράδειγμα, ο νόμος της ζήτησης λέει ότι οι άνθρωποι θα ήθελαν να αγοράσουν περισσότερα σε χαμηλότερες τιμές, τηρουμένων των αναλογιών. Αλλά δεν μας λέει πόσα περισσότερα. Και αυτό θα αλλάξει καθώς πράγματα που υποθέτουμε ότι μένουν σταθερά, αλλάζουν. Επιπλέον, υπάρχουν ουσιαστικά απεριόριστα δυνητικά σημαντικά «άλλα πράγματα» στις οικονομικές σχέσεις, πολλά από τα οποία θα είναι άγνωστα ή μη-υπολογίσιμα εκείνη τη στιγμή, παρά τον πολύ μικρότερο αριθμό μεταβλητών που ενσωματώνονται στην επιστήμη των πυραύλων.

Και επειδή οι άνθρωποι μαθαίνουν από τις εμπειρίες τους, σε αντίθεση με τα μόρια, οι σχέσεις θα αλλάξουν με την πάροδο του χρόνου, αλλά δεν γνωρίζουμε ακριβώς κατά πόσο ή πόσο γρήγορα θα συμβεί αυτό. Η προώθηση της υπολογιστικής ισχύος δεν μπορεί να ξεπεράσει τέτοια προβλήματα. Παραμένει ότι δεν μπορεί κανείς να μεταβεί από τις βασικές αρχές της οικονομίας στον αποτελεσματικό έλεγχο της κοινωνίας.

Η φυσική πίσω από την επιστήμη πυραύλων αποκλείει την αιτιώδη συνάφεια από το να ταξιδεύει προς τα πίσω στο χρόνο. Τα αποτελέσματα δεν μπορούν να προηγηθούν των αιτιών. Αυτό όμως δεν συμβαίνει συχνά στις οικονομικές σχέσεις. Οι επιδράσεις αρχίζουν να εμφανίζονται μόλις οι άνθρωποι αρχίσουν να προβλέπουν μελλοντικά γεγονότα, όχι μόνο μετά από την εμφάνισή τους (βέβαια, όταν συμβαίνουν αναμενόμενα γεγονότα, οι ξαφνικές αποκλίσεις από το αναμενόμενο θα αλλάξουν τις προσδοκίες και θα μεταφέρουν τις σχέσεις της αγοράς). Για παράδειγμα, πέρυσι, οι τιμές των εταιρικών μετοχών αυξήθηκαν πριν μειωθούν οι χαμηλότεροι συντελεστές φορολογίας εταιρειών και μειώθηκαν όποτε το μέλλον εμπορικού πολέμου έγινε πιο πιθανό, και φέτος οι τιμές χάλυβα και αλουμινίου άλλαξαν όταν άλλαξαν οι απειλητικοί δασμοί.

Είναι σαν η αιτιώδης συνάφεια να μπορεί να τρέξει προς τα πίσω με την πάροδο του χρόνου, με τη μεταβολή των προσδοκιών, με κάποια αποτελέσματα να συμβαίνουν πριν από την αιτία. Περαιτέρω, δεν έχουμε ακριβή τρόπο για να μετρήσουμε πολλές τέτοιες προσδοκίες (πολλές από τις οποίες δεν είναι σαφώς αρθρωμένες) και τις αλλαγές τους.

Η δεδομένη αποτυχία του παρεμβατισμού

Στη φυσική, αυτό που θα συμβεί σε μια αντίδραση είναι ανεξάρτητο από αυτό που νομίζετε ότι θα συμβεί. Οι φυσικοί νόμοι που ισχύουν, ισχύουν ανεξάρτητα από τις προσδοκίες που μπορεί να είναι ασυμβίβαστες με τους νόμους αυτούς. Ωστόσο, στη δημόσια πολιτική, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και οι ψηφοφόροι πιστεύουν ότι μια πολιτική θα επιτύχει θα αλλάξει αυτό που γίνεται, ακόμη και αν αυτές οι πεποιθήσεις είναι ασυμβίβαστες με την πραγματικότητα (π.χ. υψηλότεροι κατώτατοι μισθοί θα αυξήσουν τα κέρδη για όλους τους εργαζόμενους με χαμηλή δεξιότητα).

Επιπλέον, αυτό που θέλουμε να είναι αληθινό έχει επιπτώσεις σε αυτό που εμείς πείθουμε τον εαυτό μας να πιστεύουμε, το οποίο με τη σειρά του επηρεάζει τις παρερμηνείες, όσων επιδιώκουν πολιτικό έλεγχο που νομίζουν ότι θα «δουλέψει» πάνω μας. Και οι συνέπειες για τις εκλογικές προοπτικές των επηρεαζόμενων πολιτικών αντιπροσώπων (που λείπουν από τις σχέσεις στη φυσική και τη χημεία) θα αλλάξουν επίσης τις επιλεγμένες πολιτικές, συχνά προς το χειρότερο.

Στη φυσική, δεν υπάρχει καμία ανησυχία σχετικά με τα δικαιώματα των στοιχείων, τις παραβιάσεις τους ή θέματα δικαιοσύνης, ισονομίας ή αδικίας προς αυτούς. Ωστόσο, όπως οι ιδρυτές της Αμερικής δήλωσαν τόσο έντονα, τα δικαιώματα βρίσκονται στον πυρήνα των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων και της κυβέρνησης, παραβιάσεις των οποίων μπορούν να δικαιολογήσουν μία επανάσταση. Αντίθετα με τις φυσικές επιστήμες, στις οποίες ο στόχος της γλώσσας είναι η ακρίβεια, στις κοινωνικές επιστήμες η γλώσσα (και έτσι και η ανάλυση) είναι συχνά αρκετά αόριστη και ασυνεπής (π.χ. οι σημερινές εκδόσεις της «κοινωνικής δικαιοσύνης» είναι ασύμβατες με την παραδοσιακή έννοια «Δικαιοσύνη»), καθιστώντας την σαφή επικοινωνία, και άρα και ασαφέστερη την ανάλυση, σχεδόν αδύνατη σε πολλές περιπτώσεις.

Ορισμένα από αυτά τα θέματα ήταν καλά διαρθρωμένα από τον Jeff Jacoby σε ένα άρθρο στην Boston Globe του 2009:

«Τα οικονομικά δεν είναι επιστήμη πυραύλων ή οποιαδήποτε άλλη θετική επιστήμη, και ποτέ δεν θα γίνουν. Τα ανθρώπινα κίνητρα, οι ορέξεις, οι σχέσεις, οι προσδοκίες – η ωμή ουσία της οικονομικής ζωής – δεν μπορούν να μοντελοποιηθούν τέλεια ή να εκφραστούν με μια αμετάβλητη εξίσωση. Σε αντίθεση με τις παλίρροιες ή τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα ή την χλωροφύλλη, τα ανθρώπινα όντα έχουν ελεύθερη βούληση. Οι άνδρες και οι γυναίκες επιλέγουν για τον εαυτό τους και κανένας οικονομολόγος ή υπεύθυνος χάραξης πολιτικής δεν μπορεί ποτέ να γνωρίζει με απόλυτη σιγουριά ποιες θα είναι αυτές οι επιλογές».

 

Κλείνοντας

Ποιο είναι το αποτέλεσμα όλων αυτών; Τα οικονομικά δεν είναι σαν τις φυσικές επιστήμες και η συλλογιστική και οι αναλογίες που βασίζονται στις φυσικές επιστήμες είναι συχνά παραπλανητικές στην οικονομία. Επιπλέον, μπορούν να είναι επικίνδυνες για την κοινωνία, ιδιαίτερα στα στόματα εκείνων που θέλουν να υποτάξουν τους άλλους στις εντολές και τον έλεγχό τους. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο Friedrich Hayek έγραψε: «Το περίεργο έργο των οικονομικών είναι να δείξουμε στους ανθρώπους πόσο λίγα ξέρουν πραγματικά για το τι φαντάζονται ότι μπορούν να σχεδιάσουν». Με άλλα λόγια, τα οικονομικά είναι μια επιστήμη της οποίας οι αρχές και η λογική μας λένε γιατί δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αρκετά για να ελέγξουμε τους ανθρώπους, ακόμα κι αν γνωρίζουμε αρκετά για να ελέγξουμε τους πυραύλους.

***

Economics Is Not Rocket Science — It’s Even More Complicated δημοσιευμένο αρχικά στην Ιστοσελίδα του Ludwig von Mises Institute

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα: