Η Μάργκαρετ Θάτσερ επίκαιρη μετά από 30 χρόνια για την Ευρωπαϊκή Ένωση

0
1283
Θάτσερ

Αν υπάρχει κάποιο επιχείρημα το οποίο η Μάργκαρετ Θάτσερ επαναλάμβανε συνεχώς, ήταν η έντονη αντίθεσή της σε ένα κεντρικό ομοσπονδιακό κράτος, το οποίο θα κυβερνάται από τη γραφειοκρατία των Βρυξελλών

του Kai Weiss
Απόδοση: Ευθύμης Μαραμής

Εισαγωγή

Η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο μιας συζήτησης για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δεν είναι η πρώτη: πριν από τη θέσπιση της Συνθήκης του Μάαστριχτ το 1992, οι πολιτικοί ηγέτες συζήτησαν επίσης για το πού κατευθύνεται η ΕΕ ή, όπως ονομαζόταν τότε, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Πρέπει να ακολουθήσει την πορεία της «πιο στενής ένωσης» ή να επανέλθει στις θεμελιώδεις Ευρωπαϊκές αρχές; Υπήρχε διάσπαση στην Ευρώπη σε τέτοια θέματα.

Αυτή ήταν η κατάσταση στην οποία βρέθηκε η βρετανίδα πρωθυπουργός Μάργκαρετ Θάτσερ στις 20 Σεπτεμβρίου 1988, όταν εμφανίστηκε μπροστά σε ένα πλήθος Ευρωπαϊκού κολεγίου στη Μπριζ. «Αποφάσισα ότι ήρθε η ώρα να μιλήσω για όσα είδα και πρέπει να ξεπεραστούν ως συγκεντρωτική και γραφειοκρατική διάβρωση της δημοκρατίας και να εκθέσω μια εναλλακτική άποψη για το μέλλον της Ευρώπης», θα γράψει μετέπειτα στα απομνημονεύματά της «The Downing Street Years».

Το αποτέλεσμα ήταν η μεγαλοπρεπής «ομιλία της Μπριζ», η οποία απέχει πολύ από το να χαρακτηριστεί ως αντίθετη στην ΕΕ, αλλά αποτέλεσε μια έντονη προειδοποίηση κατά των Βρυξελλών και μια προσπάθεια να σωθεί η ΕΕ  από τους φεντεραλιστές που απαιτούσαν όλο και μεγαλύτερη ενοποίηση. Το 2018 ήταν η επέτειος τριάντα ετών από το πέρας εκείνης της ομιλίας. Και, όπως αποδεικνύεται, άντεξε εξαιρετικά καλά στη δοκιμασία του χρόνου. Στην πραγματικότητα, πολλές από τις προειδοποιήσεις που εξέφρασε τότε Θάτσερ, είναι ακόμα πιο επίκαιρες σήμερα.

Η ευρωπαϊκή κληρονομιά

Στο όραμα της Θάτσερ, η ευρωπαϊκή κληρονομιά έχει ζωτική σημασία. Προσπαθεί να μας διδάξει ότι η Ευρώπη μπορεί να είναι υπερήφανη για την ιστορία της. Ενώ οι πόλεμοι έπαιξαν πολύ μεγάλο ρόλο στο παρελθόν, η Ευρώπη εξακολουθεί να είναι η ήπειρος στην οποία επικράτησε το ιδεώδες της ατομικής ελευθερίας πριν αυτό συμβεί οπουδήποτε αλλού. Είναι η ήπειρος που έδωσε στον κόσμο πολλές από τις μεγαλύτερες καινοτομίες, καλλιτεχνικά επιτεύγματα, λογοτεχνικά έργα και σπουδαίους διανοούμενους.

Η Μεγάλη Βρετανία έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην ευρωπαϊκή ιστορία, καθιστά σαφές η Θάτσερ: «Οι δεσμοί μας με την υπόλοιπη Ευρώπη, την ευρωπαϊκή ήπειρο, ήταν κυρίαρχος παράγοντας στην ιστορία μας». Η Βρετανία συνέβαλε δυναμικά στην ευρωπαϊκή ιστορία και τις αξίες της με την Magna Carta, την ένδοξη επανάσταση και πολλά άλλα σημαντικά βήματα στο δρόμο προς την ελευθερία. Αλλά και η Βρετανία επωφελήθηκε από τη σύνδεσή της με την ηπειρωτική Ευρώπη, για παράδειγμα «δανείστηκε την έννοια του κανόνος δικαίου που σηματοδοτεί μια πολιτισμένη κοινωνία και την διακρίνει από τη βαρβαρότητα».

Αυτή η ειδική σχέση, λέει η Θάτσερ, πρέπει να διατηρηθεί. Σήμερα αυτό είναι ακόμη πιο αληθινό: στην παραμονή του Brexit, είναι εξαιρετικά σημαντικό να διατηρηθεί αυτή η αμοιβαία κατανόηση μεταξύ των δύο πλευρών άθικτη, ανεξάρτητα από το αν η Βρετανία βρίσκεται εντός ή εκτός της Ε.Ε.

Παρά την χιλιετή, πολύ επιτυχημένη ευρωπαϊκή ιστορία, πρέπει να θυμόμαστε ότι αυτή που είναι σημαντική είναι η μακρά ιστορία της Ευρώπης και όχι η ΕΕ (η τελευταία είναι μόλις εξήντα ετών): «Η Ευρώπη δεν είναι δημιούργημα της Συνθήκης της Ρώμης. Ούτε η ευρωπαϊκή ιδέα είναι ιδιοκτησία κάποιου ομίλου ή θεσμικού οργάνου.» […] «Όποιος επικρίνει την ΕΕ δεν σημαίνει αυτόματα πως είναι εναντίον της Ευρώπης» – ένα σημαντικό στοιχείο στον σημερινό κόσμο είναι πως η Ευρώπη και η ΕΕ χρησιμοποιούνται συνώνυμα τις περισσότερες φορές.

Αντίθετα, η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένα εργαλείο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την προώθηση των αξιών που υπερασπίστηκαν τόσο συχνά οι Ευρωπαίοι τον 20ο αιώνα: η ΕΕ «δεν είναι αυτοσκοπός», αλλά «ένα πρακτικό μέσο με το οποίο η Ευρώπη μπορεί να διασφαλίσει τη μελλοντική ευημερία και την ασφάλεια των λαών της.»

Μία Ευρώπη της ελεύθερης αγοράς

Ποιος είναι ο δρόμος προς τη μελλοντική ευημερία; Για την Θάτσερ, είναι «η απορύθμιση και η άρση των περιορισμών στο εμπόριο». Σημαίνει «δράση για τις ελεύθερες αγορές, δράση για τη διεύρυνση της ελεύθερης επιλογής, δράση για τη μείωση της κυβερνητικής παρέμβασης». Αντί να αυξάνεται η συγκέντρωση και οι ρυθμιστικές προσπάθειες, η Ευρώπη θα πρέπει να παραμείνει υπερασπίστρια της ελεύθερης επιχειρηματικότητας. Η ιστορία – και η Σοβιετική Ένωση, θα πρέπει να αποτελούν αρκετές αποδείξεις ότι η κεντρική λήψη αποφάσεων και ο κεντρικός σχεδιασμός αποτυγχάνουν.

Η ΕΕ, ωστόσο, δεν πρέπει να είναι υπέρ του ελευθέρου εμπορίου μόνο στο εσωτερικό της. Αντίθετα, θα πρέπει να είναι ανάλογα προσανατολισμένη παγκοσμίως: «Η Ευρώπη δεν θα είχε ποτέ ευημερήσει και ποτέ δεν θα ευημερήσει ως στενόμυαλος, περιχαρακωμένος οργανισμός», προειδοποίησε η Θάτσερ. Το ελεύθερο εμπόριο με τον έξω κόσμο – κάτι που απουσιάζει μέχρι σήμερα στην Ε.Ε. (ενώ αναγκάζει όλα τα κράτη μέλη της να συμμορφωθούν με την εμπορική πολιτική της), είναι μια από τις σημαντικότερες αρμοδιότητες των Βρυξελλών: «πρέπει να διασφαλίσουμε ότι η προσέγγισή μας στο παγκόσμιο εμπόριο είναι σύμφωνη με την ελευθέρωση που κηρύττουμε στο εσωτερικό μας».

Γι ‘αυτό χρειάζεται μια ισχυρή σχέση με την Αμερική. Για τη Θάτσερ, οι ΗΠΑ ήταν στην πραγματικότητα σε κάποιο βαθμό μέρος της Ευρώπης «υπό την έννοια ότι μοιράζεται μια κοινή κληρονομιά πολιτισμικών αξιών και μια αγάπη για την ελευθερία». Είναι μια φυσική συναρμογή μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού, δεδομένου ότι μοιράζονται μεταξύ τους βασικές αξίες. Ενόψει των σημερινών εμπορικών πολέμων και εχθροπραξιών και από τις δύο πλευρές, θα ήταν ότι χειρότερο εάν αυτή η σχέση καταστρεφόταν μόνο μέσα σε λίγους μήνες.

Εναντίον της Ευρω-ουτοπίας

Αν υπάρχει κάποιο επιχείρημα το οποίο η Μάργκαρετ Θάτσερ επαναλάμβανε συνεχώς, ήταν η έντονη αντίθεσή της σε ένα κεντρικό ομοσπονδιακό κράτος, το οποίο θα κυβερνάται από τη γραφειοκρατία των Βρυξελλών. Η ιδέα των «Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης» είναι μια ουτοπία που «δεν έρχεται ποτέ, διότι γνωρίζουμε ότι δεν θα μας άρεσε αν συνέβαινε». Αντί για πολιτικούς που προσπαθούν να δημιουργήσουν μια ενιαία ευρωπαϊκή ταυτότητα, η ιδέα πρέπει να είναι ενότητα στην Ευρωπαϊκή πολυπολιτισμικότητα: «Η Ευρώπη θα είναι ισχυρότερη ακριβώς επειδή έχει τη Γαλλία ως Γαλλία, την Ισπανία ως Ισπανία, τη Βρετανία ως Βρετανία, καθεμία με τα δικά της έθιμα, παραδόσεις και ταυτότητα. Θα ήταν ανόητο να προσπαθήσουμε να τα προσαρμόσουμε σε κάποιο είδος ταυτότητας ευρωπαϊκής προσωπικότητας».

Σύμφωνα με τη γνώμη της Margaret Thatcher, η Ε.Ε. πρέπει να παραμείνει υπερεθνική οργάνωση που βασίζεται στην εθελοντική συνεργασία μεταξύ κυρίαρχων κρατών και όχι σε ένα ομοσπονδιακό κράτος. Ίσως αισθάνθηκε μόνη με αυτήν την άποψη, όταν την παρουσίασε πριν από τριάντα χρόνια. Αλλά σήμερα, με μια νέα συζήτηση για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε εξέλιξη – και ακόμα περισσότερο προς την κατεύθυνση της «ολοένα στενότερης ένωσης», πρέπει να έχουμε κατά νου τι είπε η κυρία Thatcher και να «σηκώσουμε τη σημαία της εθνικής κυριαρχίας, της ελεύθερης αγοράς – και να αγωνιστούμε». Στην πραγματικότητα, όπως έγραψε η πρωθυπουργός στα απομνημονεύματά της, «αν υπήρχε πάντα μια ιδέα της οποίας ο χρόνος έχει έρθει και παρέλθει ανεπιστρεπτί, ήταν σίγουρα αυτή ενός τεχνητού Ευρωπαϊκού υπερ-κράτους».

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Δημοσιεύτηκε αρχικά στο Austrian Economics Center.

Ο Kai Weiss είναι φοιτητής Διεθνών Σχέσεων και εργάζεται στο Austrian Economics Center και στο Hayek Institute. Είναι απόφοιτος του Mises University.

Διαβάστε περισσότερα: