Βασικά Οικονομικά: 11 αιτίες που δημιουργούν ανεργία

0
1230
Ανεργία

Γενικά, η ανεργία σε μία ελεύθερη αγορά θα ήταν σχεδόν μηδενική και παροδική.

του Μιχάλη Γκουντή

Εισαγωγή

Εάν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης προβάλουν τον ερχομό μίας ξένης επιχείρησης, η οποία θα δημιουργήσει 1.000 θέσεις εργασίας, τότε όλοι ζητωκραυγάζουμε και βλέπουμε το μέλλον πιο αισιόδοξα. Αν όμως ανακοινωθεί το κλείσιμο μίας επιχείρησης αφήνοντας 500 εργαζομένους άνεργους, τότε είναι και μία ημέρα θλίψης.

Οι θέσεις εργασίας καθεαυτές, όμως, δεν αποτελούν και εγγύηση ευημερίας. Θα μπορούσαμε να προσλάβουμε όλους τους ανέργους, και να αναθέσουμε το άνοιγμα και κλείσιμο τρυπών στο χώμα. Έτσι σίγουρα θα εκμηδενίζαμε την ανεργία, αλλά θα ήταν η εργασία αυτή παραγωγική; Μάλλον όχι. Το ίδιο θα μπορούσαμε να κάνουμε ξεκινώντας έναν πόλεμο. Όλοι θα μπορούσαμε να προσληφθούμε στον στρατό, αλλά σίγουρα δε θα είχαμε τίποτα να φάμε.

Η εργασία υπόκειται και αυτή στον νόμο της σπανιότητας

Αυτό που πολλοί δεν καταλαβαίνουν σχετικά με την εργασία, είναι και εκείνη αποτελεί έναν σπάνιο πόρο, δεν είναι άπειρη. Άρα, όπως και κάθε σπάνιος πόρος, πρέπει να εξοικονομείται και να διατίθεται πρώτα στις πιο επείγουσες ανάγκες, σταδιακά καταλήγοντας στις λιγότερο επείγουσες. Επομένως, θα έπρεπε να αντιτασσόμαστε την κυβερνητική δημιουργία θέσεων εργασίας (π.χ. στο δημόσιο) καθώς η κρατική δράση a priori παρακάμπτει (ως εξαναγκαστική) τις κλίμακες επιθυμιών της πραγματικής οικονομίας, δηλαδή του ιδιωτικού τομέα.

Από το να μας ενδιαφέρει ακριβώς ο αριθμός των θέσεων εργασίας καθαυτός, πρέπει να αναρωτηθούμε εναλλακτικά, γιατί χρειαζόμαστε την εργασία εξ αρχής. Αυτό είναι εύκολο: βρισκόμαστε σε κόσμο σπανιότητας και όχι στον Κήπο της Εδέμ. Για να καταναλώσουμε και να ικανοποιήσουμε ανάγκες μας, πρέπει να εργαστούμε. Αυτός είναι και ο λόγος που δε θα έπρεπε να δυσανασχετούμε, όταν μία επιχείρηση κλείνει. Το προϊόν της πλέον δεν είχε ζήτηση, και η εργασία που απελευθερώθηκε μπορεί να κατευθυνθεί σε πιο επείγουσες ανάγκες.

Υπάρχουν όμως παράγοντες που εμποδίζουν, όχι μόνο τη δημιουργία θέσεων εργασίας αλλά και την ανακατανομή της εργασίας σε πιο παραγωγικές δραστηριότητες. Ας τους δούμε ξεχωριστά.

1. Βασικός μισθός

Συνήθης ύποπτος, και τον έχουμε αναλύσει σε αρκετά άρθρα μας άλλες φορές. Φανταστείτε το εξής σενάριο: Είστε εργαζόμενος που η παραγωγικότητά του, δηλαδή το γινόμενο του παραγόμενου προϊόντος επί της τιμής πώλησής του από την εργασία του, είναι στα 5 ευρώ την ώρα. Έρχεται το κράτος και αναγκάζει τον εργοδότη να πληρώνει τον εργαζόμενο 10 ευρώ την ώρα. Αρχικά, ο εργοδότης μπορεί να ενδώσει αλλά θα το κάνει μειώνοντας την παραγωγή, τις ώρες εργασίας κοκ. Εν τέλει, ο εργαζόμενος θα αναγκαστεί να απολυθεί καθώς αποτελεί ζημία η διατήρησή του στη θέση του.

Σκεφτείτε τον ανειδίκευτο, τον μετανάστη ή τον έφηβο που θέλει να εργαστεί για να βγάλει τα προς το ζην. Η εργασία του έχει πολύ απλά ποινικοποιηθεί. Στη φύση, κάθε οργανισμός έχει κάποια φυσικά όπλα τα οποία μπορεί να χρησιμοποιήσει για να επιβιώσει. Το όπλο του ανειδίκευτου, του μετανάστη, του εφήβου, του νέου, είναι η δυνατότητά του να ζητήσει να δουλέψει για λιγότερα. Οι σοσιαλιστές εδώ θα αρχίσουν να διαμαρτύρονται: «Να δουλέψει για λιγότερα; Ποτέ!». Ωραία τότε, κρατήστε τον άνεργο και μάθετε του να εξαρτάται από την κρατική πρόνοια. Θα γίνει πολύ παραγωγικό μέλος της κοινωνίας έτσι.

2. Συγκριτική αξία

Ας πούμε ότι η κυβέρνηση έχει τη φαεινή ιδέα να θεωρήσει ότι οι νοσοκόμες πρέπει να πληρώνονται το ίδιο με τους γιατρούς, διότι «κοινωνικά» η εργασία τους θεωρείται ισάξια. Οι μισθοί των νοσοκόμων θα αποκτήσουν πλαφόν ίσα με των γιατρών. Σκεφτείτε κάτι σαν βασικό μισθό για νοσοκόμες/ους. Μαζική ανεργία στον κλάδο θα είναι η αμέσως επόμενη συνέπεια.

3. Συνθήκες εργασίας

Το κράτος επιβάλλει ορισμένα πρότυπα εργασιακών συνθηκών που θα έπρεπε να τηρούνται. Η παροχές σε μία επιχείρηση για τους εργαζομένους εντάσσονται στα εργατικά κόστη. Ζήτα πολλές παροχές ως κράτος, κάνε πιο ακριβή την απασχόληση εργαζομένων, και παρατήρησε πόσοι λιγότεροι θα προσληφθούν. Οι εργασιακές συνθήκες είναι αδιαχώριστες από τον μισθό και υπάγονται στους ίδιους νόμους ως προς τη βελτίωσή τους. Αν ένας εργοδότης θέλει να προσελκύσει εργαζομένους μπορεί, πέρα από μεγαλύτερους μισθούς, να τους τάξει και παροχές (κουπόνια σουπερμάρκετ, διακοπές, άδειες εγκυμοσύνης κοκ). Αυτό θα γίνει μόνο αν πιέζεται από τον ανταγωνισμό. Άρα η λύση; Περισσότερος ανταγωνισμός!

4. Συνδικάτα

Οι εργατικές ενώσεις λειτουργούν με γνώμονα το συμφέρον των μελών τους, επομένως βλέπουν εχθρικά υποψήφιους εργαζόμενους που διεκδικούν τις ίδιες θέσεις εργασίας. Προωθούν μέτρα όπως ο βασικός μισθός και συλλογικές συμβάσεις εργασίας, ή ασκούν και άμεση βία, ώστε να προστατέψουν την πλεονεκτική θέση τους καταδικάζοντας στην ανεργία τα άτομα εκείνα που δεν ανήκουν σε αυτές.

5. Εργασιακές ρυθμίσεις

Νόμοι προστασίας του εργαζομένου, οι οποίοι υποχρεώνουν τον εργοδότη να τον απασχολεί για συγκεκριμένο διάστημα, να μην μπορεί να τον απολύσει χωρίς αποζημίωση κ.ο.κ. (εκτός αν τα εθελοντικά συμβόλαια ορίζουν αλλιώς), αποθαρρύνουν τον εργοδότη από την πρόσληψη εξ αρχής. Πολλοί δεν καταλαβαίνουν ότι κάθε κίνηση στην αγορά αποτελεί και ρίσκο. Το ίδιο και η πρόσληψη ενός εργαζόμενου. Αν δεν μπορεί ο εργοδότης να διορθώσει ενδεχόμενο λάθος του γρήγορα, αποθαρρύνεται η κίνηση, δηλαδή η πρόσληψη στην περίπτωσή μας, εξ αρχής.

6. Εργοδοτικές εισφορές

Ασφάλιση και ένσημα επιβάλλουν μεγάλα κόστη σε επιχειρήσεις. Οι εργοδοτικές εισφορές δε θα πρέπει να εξετάζονται ξεχωριστά από τον μισθό. Είναι μέρος αυτού και συχνά χρησιμοποιούνται και ως δέλεαρ πρόσληψης. Αυξάνουν δραστικά το οριακό κόστος πρόσληψης (δηλαδή το κόστος ανά νέο εργαζόμενο που προσλαμβάνεται). Λιγότεροι εργαζόμενοι θα προσληφθούν κατά συνέπεια.

7. Επιδότηση ανεργίας

Με άλλα λόγια, κάποιος πληρώνεται για να μην κάνει τίποτα. Όταν μία συγκεκριμένη συμπεριφορά επιδοτείται, θα έχουμε μεγαλύτερη προσφορά αυτής της συμπεριφοράς. Μερικοί θα αντιδράσουν εδώ λέγοντας ότι δεν φταίει κάποιος, αν ψάχνει εργασία και δεν βρίσκει. Σωστά, άρα λοιπόν ας στηρίξουν την κατάργηση όλων των περιορισμών που έχουμε αναφέρει σε αυτό το άρθρο και ίδωμεν.

8. Άδειες ασκήσεως επαγγέλματος

Γιατροί, δικηγόροι, πολιτικοί μηχανικοί, για να εργαστούν χρειάζονται άδειες ασκήσεως επαγγέλματος. Λίγοι γνωρίζουν όμως ότι το Ελληνικό κράτος ελέγχει την είσοδο στο επάγγελμα για πάνω από 1.000 ειδικότητες; Το θέμα είναι πολύ απλό. Γιατί να πρέπει κάποιος να έχει δίπλωμα στην κομμωτική για να κόψει πέντε τρίχες από το κεφάλι κάποιου; Η αγορά μπορεί να απομακρύνει τους απατεώνες και μη ικανούς επαγγελματίες. Αντιθέτως, αν ένας μη αποτελεσματικός επαγγελματίας μπορεί να προστατευτεί από τον ανταγωνισμό μέσω της αδυναμίας υποψήφιων εργαζομένων να αποκτήσουν άδεια εργασίας, τότε θα παραμείνει στη θέση του.

9. Πλανόδιοι πωλητές

Πόσες φορές έχετε δει πλανόδιο μετανάστη πωλητή στην πλατεία Συντάγματος να απομακρύνεται δια της βίας από την αστυνομία; Προσωπικά, πολλές φορές (τόσες φορές μάλιστα, που νόμιζα ότι τους έφερνα γρουσουζιά με την παρουσία μου). Για κάθε έναν που απομακρύνεται, σημειώσατε συν ένα στην αύξηση του συνολικού αριθμού ανέργων.

10. Παιδική εργασία

Δεν είναι όλες οι εργασίες σκληρές για ένα παιδί. Μπορεί να κουρεύει το γκαζόν, να χτυπάει την ταμειακή μηχανή στο μαγαζί των γονιών του, να πουλάει λεμονάδα στη γειτονιά, να μοιράζει εφημερίδες με το ποδήλατό του κ.ο.κ. Ένα παιδί ή έφηβος που εργάζεται περιστασιακά μαθαίνει πως κερδίζονται τα χρήματα, πώς γίνεται η αποταμίευση, ακόμα και η επένδυση. Θυμηθείτε τους παππούδες σας που εργάζονταν στα χωράφια, μερικές φορές η παιδική εργασία είναι και απαραίτητη. Αλίμονο όμως, το κράτος απαγορεύει (πλην ελαχίστων περιπτώσεων) την απασχόληση παιδιών ακόμα και για ασήμαντες εργασίες όπως τις προαναφερθείσες.

11. Κεντρικές τράπεζες

Οι κεντρικές τράπεζες και το σύστημα των κλασματικών αποθεματικών είναι υπεύθυνα για τους επιχειρηματικούς κύκλους. Η χρηματοπιστωτική επέκταση μειώνει τεχνητά τα επιτόκια, οδηγεί σε φούσκα και, όταν αυτή σκάει, η κρίση οδηγεί και σε μεγάλη ανεργία. Ανάλογα με το μέγεθος της φούσκας, η διάρκεια της κρίσης και επομένως της ανεργίας ποικίλει ανάλογα.

Τι αφήσαμε απ’ έξω

Τεχνολογική ανεργία

Δεν έχουμε εμπειρικά δεδομένα ότι η τεχνολογική εξέλιξη παράγει μόνιμα άνεργους. Το ανάποδο μάλιστα, γίνεται το αντίθετο καθώς αυξάνεται η εξειδίκευση και η απελευθέρωση της εργασίας μπορεί να την κατευθύνει σε άλλες δουλειές. Τα οποιαδήποτε τεχνολογικά σοκ είναι συνήθως περιστασιακά. Απουσία πολλών κρατικών ρυθμίσεων στα εργασιακά, θα είχαμε και γρήγορη επαναπρόσληψη των απολυθέντων σε άλλα πόστα.

Η ελεύθερη αγορά

Απουσία των ρυθμίσεων που αναφέραμε, η ελεύθερη αγορά θα οδηγούσε σχεδόν στην πλήρη απασχόληση καθώς δε θα υπήρχε κάποιο εμπόδιο κατανομής εργασίας σε επείγουσες ανάγκες. Η ανεργία θα ήταν είτε εθελοντική (αεργία), είτε θα υπήρχε λόγω απόφασης του ατόμου να παρακρατήσει την εργασία του εν αναμονή καλύτερων ευκαιριών. Φυσικά, σπάνιες περιπτώσεις ανθρώπων που δεν μπορούν να εργαστούν λόγω αναπηρίας ή κάποιου άλλου προβλήματος δεν αποκλείονται. Γενικά, η ανεργία σε μία ελεύθερη αγορά θα ήταν σχεδόν μηδενική και παροδική.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα: