Βασικά Οικονομικά: Αποταμίευση και επένδυση

0
1776
Αποταμίευση

Η αποταμίευση προηγείται της επένδυσης. Αυτός είναι ένας θεμελιώδης οικονομικός νόμος. Θα λέγαμε ότι είναι a priori αληθής από τον τρόπο και μόνο που ορίζουμε τις έννοιες. Εάν κάποιος ξοδεύει όλο του το εισόδημα, τότε δεν μπορεί να επενδύσει πουθενά, παρά μόνο να ικανοποιεί τις άμεσες ανάγκες του.

Του Μιχάλη Γκουντή

Εισαγωγή

Σύμφωνα με την (σχεδόν) επικρατούσα Κεϋνσιανική άποψη, η αποταμίευση (ειδικά σε περιόδους οικονομικών κρίσεων) θα έπρεπε να καταπολεμείται. Όταν κάποιος αποταμιεύει, τότε στερεί χρήμα από την αγορά, κάτι που οδηγεί σε μείωση εσόδων, απώλεια θέσεων εργασίας κ.ο.κ.

Σε αυτό το άρθρο θα αμυνθούμε της αποταμίευσης καθώς αυτή είναι και ο θεμελιώδης λίθος της επένδυσης. Χωρίς αποταμίευση και συσσώρευση κεφαλαίου οι επενδύσεις δε θα συνέβαιναν και ως αποτέλεσμα, δε θα είχαμε οικονομική ανάπτυξη.

Χρονική σχέση αποταμίευσης και επένδυσης

Η αποταμίευση προηγείται της επένδυσης. Αυτός είναι ένας θεμελιώδης οικονομικός νόμος. Θα λέγαμε ότι είναι a priori αληθής από τον τρόπο και μόνο που ορίζουμε τις έννοιες. Εάν κάποιος ξοδεύει όλο του το εισόδημα, τότε δεν μπορεί να επενδύσει πουθενά, παρά μόνο να ικανοποιεί τις άμεσες ανάγκες του.

Θα λέγαμε ότι υπάρχουν δύο ειδών αποταμιεύσεις: α) η καταναλωτική (consumer saving) και β) η κεφαλαιουχική (capitalistic saving). Στην πρώτη περίπτωση, μέρος του εισοδήματος του δρώντος αφαιρείται από την διάθεσή του για κάλυψη τωρινών αναγκών και αποταμιεύεται ώστε να δαπανηθεί για την κάλυψη μελλοντικών αναγκών. Για παράδειγμα, θέλοντας να αγοράσω μία κιθάρα, αποφασίζω να ξοδεύω λιγότερα χρήματα σε εξόδους. Αυτά τα χρήματα τα «αφήνω στην άκρη» με στόχο, όταν συμπληρωθεί το ποσό, να τα διαθέσω για την αγορά της κιθάρας. Στη δεύτερη περίπτωση η αποταμίευση θα χρησιμοποιηθεί για την αγορά συντελεστών παραγωγής ή «κεφαλαίου» ώστε να πραγματοποιηθεί παραγωγή ενός άλλου αγαθού (ή περισσότερο από το ίδιο αγαθό).

Να σημειώσουμε εδώ ότι η αποταμίευση δε χρειάζεται απαραίτητα να είναι σε μορφή «ρευστού» (δηλαδή χρήματος). Ακόμα και η συσσώρευση κεφαλαίου υπό τη μορφή εξοπλισμού και συντελεστών παραγωγής λογίζεται ως αποταμίευση. Για παράδειγμα ένας ενοικιαστής σκαφών αγοράζει μερικά τζετ σκι ώστε να επενδύσει στη χρήση τους στην καλοκαιρινή σεζόν. Δεν κάνει χρηματική αποταμίευση αλλά απευθείας αποταμίευση κεφαλαίου.

Χρονική προτίμηση και οριακή ωφέλεια

Τι σημαίνει πρακτικά όμως η αποταμίευση όσον αφορά τη χρονική προτίμηση και τις αξιακές κλίμακες των ατόμων; Δύο πράγματα: α) ότι η χρονική προτίμηση των δρώντων που αποταμιεύουν είναι χαμηλότερη. Δηλαδή προτιμούν να αναστείλουν την ικανοποίηση αναγκών τώρα για χάρη ικανοποίησης μελλοντικών αναγκών. β) Ότι η «αποχή» αυτή αξιακά βρίσκεται υψηλότερα στην κλίμακα προτιμήσεων του ατόμου. Αυτό διότι εκτιμά ότι η οριακή ωφέλεια που θα εισπράξει από την διάθεση της αποταμίευσης του θα είναι μεγαλύτερη από την ωφέλεια που θα εισέπραττε αν συνέχιζε κανονικά να διαθέτει το εισόδημά του προς ικανοποίηση παρόντων αναγκών.

Από αυτό προκύπτει ότι, το αν θα γίνει αποταμίευση ή όχι, εξαρτάται από το πόσο το άτομο εκτιμά το όφελος που θα εισπράξει στο μέλλον σε σχέση με το όφελος που εισπράττει τώρα. Δηλαδή η αποταμίευση μας δείχνει ότι το άτομο εκτιμά κάποια μελλοντικά αγαθά περισσότερο από τα τωρινά. Διότι η αποταμίευση στην ουσία είναι αυτό: θυσία των παρόντων καταναλωτικών απολαύσεων, με σκοπό την κατανάλωση ή επένδυση στο μέλλον.

Η σημασία της κεφαλαιουχικής (capitalistic) αποταμίευσης

Κάθε τεχνολογική ανάπτυξη και βελτίωση των μέσων παραγωγής είναι ξεκάθαρα αποτέλεσμα (πέραν της ανθρώπινης διανόησης) της αποταμίευσης κεφαλαίου (σε οποιαδήποτε μορφή). Ποιο πάνω αναφέραμε ότι υπάρχει μία a priori χρονική προτεραιότητα της αποταμίευσης έναντι της επένδυσης.

Ας δούμε για παράδειγμα τον Ροβινσώνα Κρούσο, μόνο του σε ένα νησί χωρίς τίποτα να φάει για να επιζήσει. Αρχικά χρησιμοποιεί την μόνη μέθοδο εύρεσης τροφής που διαθέτει, την εργασία του. Ας θεωρήσουμε ότι κάθε μέρα εργάζεται 10 ώρες ώστε να πιάσει 5 ψάρια, τα οποία καταναλώνει την ίδια μέρα. Οπότε κάθε μέρα, για να μην πεθάνει από την πείνα πρέπει να κάνει το ίδιο. Αποφασίζει λοιπόν μία μέρα να κατασκευάσει ένα δίχτυ για να πιάνει περισσότερα ψάρια ώστε να μπορεί να κάθεται να απολαμβάνει τη μέρα του περισσότερο και να δουλεύει λιγότερο. Υπολογίζει ότι το δίχτυ θα του πάρει 3 μέρες να φτιαχτεί, διαθέτοντας κάθε μέρα 5 ώρες. Αυτές οι 5 ώρες αναγκαστικά θα αφαιρεθούν από τις 10 ώρες τις οποίες εργάζεται για να πιάσει ψάρια. Όσο κατασκευάζει το δίχτυ, δεν μπορεί παράλληλα να ψαρεύει.

Άρα λοιπόν αποφασίζει, για κάθε 5 ψάρια που πιάνει, 2 να αποθηκεύονται για να τρώει όσο δουλεύει στο δίχτυ. Έτσι λοιπόν, έχοντας εξασφαλίσει τη συντήρησή του κατά τη διάρκεια κατασκευής του διχτυού , μπορεί να αποκτήσει ένα μέσο που θα βελτιώσει κατά πολύ την ποιότητα ζωής του. Ακόμα και αν αυτά τα ψάρια τα αποταμίευε για κάποιον άλλον σκοπό (για να τα ανταλλάξει με γάλα), πάλι η ποιότητα ζωής του θα βελτιωνόταν, διότι έδωσε εν τέλει κάτι που δεν επιθυμούσε για κάτι που επιθυμεί.

Αναγωγή στο σήμερα

Προφανώς, σήμερα δεν είμαστε αναγκασμένοι να αποταμιεύουμε ψάρια και δεν είμαστε στην ίδια θέση που ήταν ο Ροβινσώνας τότε. Το παράδειγμα μας βοηθάει στο να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο η αποταμίευση έχει βοηθήσει στην ανάπτυξη και ευημερία του ανθρώπινου είδους. Στις μέρες μας κάνουμε σε γενικές γραμμές το ίδιο. Αναστέλλουμε την ικανοποίηση στο «τώρα», για την ικανοποίηση στο «αύριο». Είναι αυτή η ανακάλυψη της έννοιας της αποταμίευσης από τον άνθρωπο που τον οδήγησε στο σημερινό μεγαλείο, τόσο πολιτισμικά, όσο και τεχνολογικά.

Πολλοί σε αυτό το σημείο θα ισχυριστούν ότι η επιστήμη είναι αυτή που για παράδειγμα έφερε την Βιομηχανική επανάσταση η οποία, με τις παραγωγικές δυνατότητες που εισήγαγε μας έσωσε και από τη «Μαλθουσιανή Παγίδα». Αλλά αυτό είναι μία σοβαρότατη πλάνη. Η επιστημονική πρόοδος στηρίχθηκε ακριβώς πάνω στον αποταμιευμένο πλούτο που είχε παράξει η ανθρωπότητα. Χάρη σ’ αυτόν και τον καταμερισμό της εργασίας μπόρεσε ο άνθρωπος να αποδεσμεύσει χρόνο και εργασία από την οριακή του επιβίωση προς την έρευνα και αναζήτηση. Όλα μας τα επιτεύγματα (τεχνολογικά, επιστημονικά, καλλιτεχνικά) σαν είδος οφείλονται στην δυνατότητα μας να κάνουμε αποταμίευση.

Αποταμίευση σε καιρούς οικονομικών κρίσεων

Η αποταμίευση εν καιρώ κρίσεων είναι λοιπόν καθοριστικής σημασίας. Εφόσον αυτή πρέπει να προηγηθεί της επένδυσης και η έξοδος από μία κρίση εν τέλει καθορίζεται από το αν γίνουν επενδύσεις και στροφή της παραγωγής σε αγαθά που ο κόσμος ζητά, οποιαδήποτε παρεμπόδιση του μηχανισμού αυτού αναγκαστικά θα επιμηκύνει μία κρίση.

Επίσης η αποταμίευση βοηθά τον εργαζόμενο στο να διεκδικήσει μεγαλύτερο μισθό. Ένας εργαζόμενος που έχει τη δυνατότητα να αποταμιεύει, μπορεί, σε περίοδο αναδουλειάς θα χρησιμοποιήσει την αποταμίευσή του ως συντήρηση μέχρι να βρεθεί κάποια καλύτερη θέση εργασίας. Αυτό τον κάνει ανεξάρτητο από το σύστημα κρατικής πρόνοιας. Επίσης, μπορώντας να μείνει εκτός της αγοράς εργασίας περισσότερο, ασκεί περισσότερη πίεση στους εργοδότες να τον δελεάσουν με μεγαλύτερους μισθούς. Αυτό διότι εκείνοι έχουν ανάγκη την εργασία στο «τώρα» ενώ εκείνος μπορεί και να περιμένει μέχρι να βρεθεί μία καλύτερη ευκαιρία. Είναι και η αποταμίευση (πέρα από την παραγωγικότητα) ένας τρόπος για διεκδίκηση καλύτερων μισθών εκ μέρους των εργατών.

Εχθροί της αποταμίευσης

Ποιοι είναι λοιπόν οι παράγοντες που αποτελούν εμπόδιο στην αποταμίευση (και συνεπώς και στην επένδυση);

Φορολογία

Η φορολογία αφαιρεί μέρος των εισοδημάτων των ατόμων. Αυτό αφήνει λιγότερο διαθέσιμο χρήμα προς αποταμίευση και ως αποτέλεσμα μειώνει το συνολικό ποσοστό της. Επίσης, έχει τη δυνατότητα να εξαλείψει εντελώς το κίνητρο για την πραγματοποίησή της αν είναι ιδιαίτερα υψηλή. Αυτό διότι μειώνεται η ποσότητα διαθέσιμου χρήματος κάτι που αλλάζει την οριακή του ωφέλεια ανά μονάδα. Αυτό σημαίνει ότι το λιγότερο χρήμα θα διατεθεί στις παρούσες επείγουσες ανάγκες. Μελλοντικά σχέδια θα αναβληθούν ή δε θα πραγματοποιηθούν καθόλου.

Η φορολογία επηρεάζει στην ουσία τον προγραμματισμό των ανθρώπων. Γενικά, όσο μεγαλύτερη, τόσο λιγότερη αποταμίευση γίνεται άρα και τόσο λιγότερες επενδύσεις. Ένα κράτος το οποίο υπερφορολογεί τους κατοίκους του θα έχει τεράστια προβλήματα στο να αντιμετωπίζει οικονομικές κρίσεις. Οι αποταμιεύσεις θα είναι τόσο μικρές ώστε, εν καιρώ κρίσης, να μην υπάρχει το απαραίτητο κεφάλαιο για να πραγματοποιηθούν οι αναγκαίες αλλαγές στις γραμμές παραγωγής.

Κράτος πρόνοιας

Το κράτος πρόνοιας χρηματοδοτείται από την φορολογία που επιβάλει το κράτος. Εδώ θα μπορούσαμε απλά να επαναλάβουμε τα ίδια επιχειρήματα σχετικά με τα της φορολογίας. Παρόλα αυτά θα μπορούσαμε να προσθέσουμε και το εξής: το κράτος πρόνοιας δημιουργεί αντικίνητρα για αποταμίευση καθώς αναλαμβάνει να καλύψει έναν από τους σκοπούς της αποταμίευσης, την πρόνοια για μία ώρα ανάγκης. Από μόνη της, η κρατική πρόνοια δεν αποτελεί αντικίνητρο για καπιταλιστικές αποταμιεύσεις αλλά μάλλον καταστρέφει την αποταμιευτική νοοτροπία. Όσο πιο πολύ εξαρτάται ένας πολίτης από το κράτος, τόσο πιο πολύ θα εγκαταλείψει το σκεπτικό της αποταμίευσης.

Πληθωρισμός και νομισματική πολιτική

Ο πληθωρισμός, γενικώς αποδεκτός ως νομισματικό φαινόμενο, οδηγεί σε αύξηση των τιμών μέσω υποτίμησης του νομίσματος. Κάθε μονάδα χρήματος αγοράζει μικρότερη ποσότητα αγαθών όσο περνάει ο καιρός. Όσοι έχουν αποταμιεύσει με σκοπό να δαπανήσουν σε μελλοντικό χρόνο βρίσκονται σε δύσκολη κατάσταση. Αφενός βλέπουν ότι ο στόχος τους δε θα πραγματοποιηθεί καθώς η αποταμίευσή τους δε θα επαρκέσει για τις τιμές των αγαθών στο μέλλον. Η αξία της αποταμίευσης λοιπόν πέφτει.

Επίσης, εν όψει της μείωσης της αξίας της αποταμίευσης, τα άτομα αποκτούν κίνητρο στο να την δαπανήσουν για να προλάβουν την αύξηση των τιμών. Το αποτέλεσμα είναι να μειώνεται το όφελος που θα προέκυπτε από την προγραμματισμένη δαπάνη της αποταμίευση. Θύμα του πληθωρισμού είναι κυρίως η μεσαία τάξη καθώς εκείνη είναι που αποταμιεύει σε «ρευστό» και όχι σε κεφαλαιουχικό εξοπλισμό αλλά και επειδή συνήθως το εισόδημά της είναι «δεδομένο» (fixed: μισθωτοί, ωρομίσθιοι κ.ο.κ). Άνθρωποι που έχουν τη δυνατότητα κεφαλαιουχικής αποταμίευσης δεν πλήττονται τόσο.

Να σημειώσουμε εδώ ότι ο πληθωρισμός αποτελεί και οικονομικό τρικ τον Κεϋνσιανών και μονεταριστών ώστε να αρχίσει κυκλοφορία του χρήματος. Και οι δύο σχολές απεχθάνονται τις αποταμιεύσεις εν καιρώ κρίσεων (ειδικά οι πρώτοι). Ως εκ τούτου ο πληθωρισμός θα δώσει κίνητρα στον κόσμο να απολέσει τις αποταμιεύσεις του.

Τελευταίες επισημάνσεις

Όπως παρατηρήσαμε στην αρχή, η αποταμίευση προηγείται της επένδυσης ως λογική αναγκαιότητα, δεν μπορεί να γίνει διαφορετικά. Το συμπέρασμα αυτό προκύπτει παραγωγικά/απαγωγικά ή συμπερασματικά a priori μέσω του περιεχομένου των όρων που χρησιμοποιούμε. Στην ουσία προσεγγίσαμε το θέμα πραξεολογικά χωρίς να χρειαστούμε να επικαλεστούμε εμπειρικά δεδομένα. Αυτή είναι γνώση εν των προτέρων. Αναλογικά μπορείτε να αντιπαραβάλετε αντίστοιχα σκεπτικά όπως για παράδειγμα το ότι η παραγωγή (ή η εργασία) προηγείται της κατανάλωσης, η προσφορά της ζήτησης κ.ο.κ.

Σιγά σιγά δηλαδή, όσο παρακολουθείτε τη σελίδα μπορείτε να αρχίσετε να κατανοείτε καλύτερα την πραξεολογία, τη μέθοδο της Αυστριακής Σχολής.

Κλείνοντας λοιπόν, αναλύσαμε τη σημαντικότητα της αποταμίευσης στο ευ ζην του ανθρώπινου είδους. Ο όρος τυγχάνει γενικώς μεγάλης αποδοκιμασίας όπως αντίστοιχα και η συσσώρευση κεφαλαίου. Εφόσον η ανάλυσή μας εδώ είναι σωστή, τότε αποτελεί και επιχείρημα προς υπεράσπιση της αποταμίευσης γενικότερα.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα βασικά οικονομικά: