Βασικά οικονομικά: Η υποκειμενική αξιολόγηση είναι σκόπιμη και όχι αυθαίρετη

0
604
Οι άνθρωποι αξιολογούν τα αγαθά έχοντας ως πυρήνα των αποφάσεων τους την ζωή τους. Κάθε αξιολόγηση είναι σκόπιμη και ζυγίζεται έναντι εναλλακτικών επιλογών που βελτιώνουν την ευημερία. Ωστόσο, ο άνθρωπος θα τείνει να επιλέξει κατά προτεραιότητα τα αγαθά εκείνα που εξασφαλίζουν αρχικά την επιβίωση του. 
Οι άνθρωποι αξιολογούν τα αγαθά έχοντας ως πυρήνα των αποφάσεων τους την ζωή τους. Κάθε αξιολόγηση είναι σκόπιμη και ζυγίζεται έναντι εναλλακτικών επιλογών που βελτιώνουν την ευημερία. Ωστόσο, ο άνθρωπος θα τείνει να επιλέξει κατά προτεραιότητα τα αγαθά εκείνα που εξασφαλίζουν αρχικά την επιβίωση του. 

Ενώ είναι αλήθεια ότι οι αξιολογήσεις είναι υποκειμενικές – δεν σχηματίζονται ανεξάρτητα από τα γεγονότα της πραγματικότητας. Η αξιολόγηση δεν σχηματίζεται μηχανικά βάσει κάποιας κλίμακας, αλλά σχηματίζεται συνειδητά και είναι σκόπιμη.

 

Του  
Απόδοση: Ευθύμης Μαραμής

Εισαγωγή

Σύμφωνα με την αυστριακή οπτική, κάθε άτομο θεωρείται ότι χρησιμοποιεί τους πόρους ή τα μέσα που έχει στη διάθεσή του για να εξασφαλίσει διάφορους σκοπούς. Η χρήση των πόρων δεν γίνεται τυχαία αλλά σύμφωνα με τις ατομικές προτεραιότητες ενός εκάστου. Το άτομο κατατάσσει σειριακά, διαφορετικούς στόχους που θέλει να επιτύχει.

Η επεξήγηση του Menger για τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι αποτιμήσεις

Σύμφωνα με τον Carl Menger, ιδρυτή της Αυστριακής Οικονομικής Σχολής, ο πυρήνας των αξιολογήσεων του ατόμου είναι η ζωή του. Ένα άτομο αποδίδει αξίες στα αγαθά ανάλογα με τη σημασία αυτών των αγαθών για τη συντήρηση της ζωής του. Διάφοροι στόχοι τους οποίους θεωρεί σημαντικούς ένα άτομο για τη συντήρηση της ζωής του, αποτιμώνται αναλόγως με μια φθίνουσα κατάταξη.

Ο Menger γράφει επί τούτου:

Όσον αφορά τις διαφορές στη σημασία που έχουν για εμάς διαφορετικές ικανοποιήσεις, αποτελεί πάνω απ’ όλα ένα γεγονός που συναντάται στην πιο συνηθισμένη εμπειρία, ότι οι ικανοποιήσεις που έχουν μεγαλύτερη σημασία για τους ανθρώπους, είναι συνήθως εκείνες από τις οποίες εξαρτάται η συντήρηση της ζωής τους και ότι οι άλλες ικανοποιήσεις κατατάσσονται βάσει σπουδαιότητας ανάλογα με το βαθμό (διάρκεια και ένταση) της απόλαυσης που εξαρτάται από αυτές. Επομένως, αν ο άνθρωπος στην οικονομία πρέπει να επιλέξει μεταξύ της ικανοποίησης μιας ανάγκης από την οποία εξαρτάται η διατήρηση της ζωής του και μιας άλλης από την οποία εξαρτάται απλώς ένας μεγαλύτερος ή μικρότερος βαθμός ευημερίας, συνήθως θα προτιμήσει την πρώτη.1

 

Σκεφτείτε τον Γιάννη τον αρτοποιό, ο οποίος έχει παραγάγει τέσσερις φρατζόλες. Οι τέσσερις φρατζόλες ψωμιού είναι οι πόροι του ή τα μέσα που χρησιμοποιεί για να επιτύχει διάφορους σκοπούς. Ας πούμε ότι η ύψιστη προτεραιότητά του ή ο υψηλότερος στόχος του, είναι να κρατήσει ένα ψωμί για τον εαυτό του. Αυτό σημαίνει ότι ο Γιάννης θα διατηρήσει για προσωπική του κατανάλωση μια φρατζόλα ψωμιού. Η κατανάλωση μιας φραντζόλας είναι ύψιστης σημασίας όσον αφορά τη διατήρηση της ζωής του.

Όσον αφορά το δεύτερο καρβέλι ψωμί, ο Γιάννης το ανταλλάσσει για πέντε ντομάτες, οι οποίες βοηθούν τον Γιάννη να εξασφαλίσει τον δεύτερο σημαντικότερο στόχο του. Για τον Γιάννη, οι πέντε ντομάτες θα ενισχύσουν τη ζωή και την ευημερία του.

Τότε ο Γιάννης χρησιμοποιεί το τρίτο ψωμί για να το ανταλλάξει για ένα πουκάμισο – τον τρίτο σημαντικότερο στόχο του.

Τέλος, ο Γιάννης αποφασίζει ότι θα διαθέσει το τέταρτο ψωμί του για να ταΐσει άγρια ​​πτηνά. Το τάισμα των πτηνών, κατατάσσεται στην τέταρτη θέση στον κατάλογο προτεραιοτήτων του Γιάννη όσον αφορά τη ζωή και την ευημερία του.

Ο σκοπός καθορίζει την σημασία των μέσων

Παρατηρήστε ότι για να επιτευχθεί ο δεύτερος και ο τρίτος στόχος ο Γιάννης έπρεπε να ανταλλάξει τους πόρους του – ψωμιά – για αγαθά χρήσιμα για την επίτευξη των σκοπών του. Για να εξασφαλίσει το στόχο της απόκτησης ενός πουκαμίσου, ο Γιάννης έπρεπε να ανταλλάξει το ψωμί του για το πουκάμισο. Το ψωμί δεν είναι κατάλληλο για να εκπληρώσει τις υπηρεσίες που προσφέρει το πουκάμισο. Η καταλληλότητα του μέσου είναι αυτή που του δίνει αξία σε σχέση με ένα συγκεκριμένο «σκοπό».

Για παράδειγμα, εξασφαλίζοντας το στόχο του να έχει ένα πουκάμισο, ο Γιάννης πρέπει να αποφασίσει αν πρόκειται να είναι ένα πουκάμισο εξόδου για αναψυχή ή ένα πουκάμισο εργασίας. Ο Γιάννης θα πρέπει να επιλέξει ανάμεσα σε διάφορα πουκάμισα το πιο κατάλληλο για το συγκεκριμένο στόχο του – ας πούμε ότι πρόκειται για ένα πουκάμισο εργασίας. Όντας αρτοποιός, ο Γιάννης μπορεί να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το πουκάμισο πρέπει να είναι λευκού χρώματος και να είναι κατασκευασμένο από λεπτό και όχι παχύ υλικό για να τον διατηρεί άνετο ενώ εργάζεται δίπλα σε ένα ζεστό φούρνο.

Σημειώστε ότι η επιλογή του δεν είναι αυθαίρετη αλλά με βάση τα γεγονότα της πραγματικότητας – απαιτεί για επαγγελματικούς σκοπούς ένα άνετο πουκάμισο. Με αυτή την έννοια, το επιλεγμένο πουκάμισο προάγει τη ζωή και την ευημερία του Γιάννη. Όσον αφορά τον Γιάννη, το τάισμα των άγριων πτηνών κατατάσσεται στον χαμηλότερο μεταξύ των στόχων που έχει ο Γιάννης, δεδομένης της δεξαμενής των πόρων του – τέσσερα ψωμιά.

Παρατηρήστε ότι το πρώτο ψωμί, χρησιμοποιήθηκε για να εξασφαλίσει τον πιο σημαντικό στόχο του Γιάννη, το δεύτερο ψωμί για να εξασφαλίσει τον δεύτερο πιο σημαντικό στόχο και ούτω καθεξής.

Από αυτό, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι ο στόχος αποδίδει επίσης μια σημασία στον πόρο που χρησιμοποιείται για να εξασφαλίσει αυτόν τον στόχο. Αυτό σημαίνει ότι το πρώτο ψωμί έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από το δεύτερο ψωμί λόγω του πιο σημαντικού στόχου που εξασφαλίζει το πρώτο ψωμί.

Γιατί η αξία των αγαθών καθορίζεται από τον λιγότερο σημαντικό στόχο

Τώρα, επειδή ο Γιάννης θεωρεί κάθε ένα από τα τέσσερα ψωμιά που έχει στην κατοχή του ως εναλλάξιμο, κατανέμει σε κάθε ψωμί τη σημασία όπως αυτή αποδίδεται από τον λιγότερο σημαντικό στόχο, ο οποίος είναι το τάισμα των άγριων ​​πτηνών.

Γιατί ο λιγότερο σημαντικός στόχος, εξυπηρετεί ως πρότυπο για την αποτίμηση των καρβελιών ψωμιού;

Φανταστείτε ότι ο Γιάννης χρησιμοποιεί τον υψηλότερο στόχο ως πρότυπο για την αξιολόγηση κάθε φραντζόλας ψωμιού. Αυτό θα σήμαινε ότι εκτιμά το δεύτερο, το τρίτο και το τέταρτο ψωμί πολύ υψηλότερα από τους στόχους που εξασφαλίζει. (Θυμηθείτε ότι το δεύτερο ψωμί βοηθά τον Γιάννη να εξασφαλίσει τον δεύτερο σημαντικότερο στόχο του, το τρίτο ψωμί τον τρίτο σημαντικότερο στόχο και το τέταρτο ψωμί τον τέταρτο σημαντικό στόχο).

Ωστόσο, αν συμβαίνει αυτό, ποιο είναι το νόημα στο να επιχειρήσουμε να ανταλλάξουμε κάτι που εκτιμάται περισσότερο, για κάτι που εκτιμάται λιγότερο; Έχουμε δει ότι για να ικανοποιήσει τον δεύτερο στόχο του, να αποκτήσει πέντε ντομάτες, θα ανταλλάξει ένα ψωμί. Ωστόσο, αν μια φραντζόλα αποτιμάται από τον Γιάννη πάνω από πέντε ντομάτες, προφανώς δεν θα υπάρξει ανταλλαγή. Δεδομένου ότι το τέταρτο ψωμί είναι η τελευταία μονάδα στη συνολική προμήθεια του Γιάννη, ονομάζεται επίσης και η οριακή μονάδα – η μονάδα στο όριο.

Αυτή η οριακή μονάδα εξασφαλίζει τον λιγότερο σημαντικό στόχο. Εναλλακτικά, μπορούμε επίσης να πούμε ότι η οριακή μονάδα παρέχει το μικρότερο όφελος όσον αφορά τη συντήρηση της ζωής. Αν ο Γιάννης είχε μόνο τρεις φρατζόλες ψωμί, αυτό θα σήμαινε ότι κάθε φρατζόλα αποτιμάται σύμφωνα με τον στόχο νούμερο τρία – την απόκτηση ενός πουκαμίσου. Αυτός ο στόχος κατατάσσεται υψηλότερα από τον στόχο του ταΐσματος των άγριων πτηνών.

Από αυτό, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι καθώς η προσφορά του ψωμιού μειώνεται, η οριακή ωφέλεια του ψωμιού αυξάνεται. Αυτό σημαίνει ότι κάθε φραντζόλα ψωμιού θα εκτιμηθεί πολύ περισσότερο από ό, τι ίσχυε πριν από την μείωση της προσφοράς ψωμιού.

Αντιστρόφως, καθώς η προσφορά του ψωμιού αυξάνεται, η οριακή ωφέλεια του ψωμιού μειώνεται καθώς κάθε φραντζόλα εκτιμάται τώρα λιγότερο από ό, τι ίσχυε πριν από την αύξηση της προσφοράς. Σημειώστε ότι ο νόμος της φθίνουσας οριακής ωφέλειας, προκύπτει εδώ από το γεγονός ότι τα άτομα χρησιμοποιούν μέσα για να εξασφαλίσουν σκοπούς.

Οι στόχοι δεν τίθενται αυθαιρέτως

Επίσης, παρατηρήστε ότι οι στόχοι δεν καθορίζονται αυθαίρετα, αλλά κατατάσσονται ανάλογα με τη σημασία τους για τη διατήρηση της ζωής. Ενώ είναι αλήθεια ότι οι αξιολογήσεις είναι υποκειμενικές – δεν σχηματίζονται ανεξάρτητα από τα γεγονότα της πραγματικότητας. Η αξιολόγηση δεν σχηματίζεται μηχανικά βάσει κάποιας κλίμακας, αλλά σχηματίζεται συνειδητά και είναι σκόπιμη. Αν ο Γιάννης είχε κατατάξει αυθαίρετα τους στόχους του, τότε θα κινδύνευε να θέσει σε κίνδυνο τη ζωή του. Για παράδειγμα, εάν είχε διαθέσει πολλούς πόρους σε ρουχισμό και στο τάισμα των άγριων πτηνών και λίγους για να ταΐσει τον εαυτό του, θα κινδύνευε να αποδυναμώσει το σώμα του και να αρρωστήσει.

Έχουμε δει ως τώρα ότι επιλέγοντας ένα συγκεκριμένο στόχο, ένα άτομο ορίζει επίσης ένα πρότυπο αξιολόγησης των διαφόρων μέσων. Για παράδειγμα, αν ο στόχος μου είναι να παρέχω καλή παιδεία στο παιδί μου, τότε θα ερευνήσω διάφορα εκπαιδευτικά ιδρύματα και θα τα κατατάξω σύμφωνα με τις πληροφορίες μου σχετικά με την ποιότητα της εκπαίδευσης που παρέχουν.

Παρατηρήστε ότι το πρότυπό μου για να κατατάξω αυτά τα ιδρύματα είναι ο στόχος μου, ο οποίος είναι να παρέχω στο παιδί μου καλή μόρφωση.

Έχουμε επίσης δει ότι ένας άλλος περιορισμός για την επίτευξη διαφόρων στόχων, είναι η διαθεσιμότητα κατάλληλων μέσων. Έτσι, για να καταπολεμήσω τη δίψα μου στην έρημο, χρειάζομαι νερό. Αν έχω διαμάντια στην κατοχή μου, δεν θα βοηθήσουν να λυθεί το πρόβλημα.

Δεν υπάρχει συνολική ωφέλεια

Η οριακή ωφέλεια δεν είναι, όπως παρουσιάζεται από την mainstream οπτική, μια προσθήκη στη συνολική ωφέλεια, αλλά είναι η ωφέλεια του οριακού στόχου.

Δεν υφίσταται πρόσθεση στην συνολική ωφέλεια, λόγω μιας επιπλέον μονάδας ενός αγαθού. Όπως είδαμε, η ωφέλεια δεν αφορά τις ποσότητες αλλά τις προτεραιότητες ή τις κατατάξεις που κάθε άτομο ορίζει σε σχέση με τη ζωή του.2 Προφανώς δεν μπορεί κανείς να προσθέσει αριθμητικά τις προτεραιότητες ως τέτοιες. Δεδομένου ότι η συνολική ωφέλεια δεν υπάρχει καθεαυτή, διάφορα οικονομικά μοντέλα που στηρίζονται στην άποψη ότι υπάρχει τέτοιο σύνολο, είναι αμφισβητήσιμα. Σύμφωνα με τον Rothbard:

«Πολλά λάθη στις συζητήσεις για την ωφέλεια, προέρχονται από την υπόθεση ότι πρόκειται για κάποια ποσότητα, μετρήσιμη τουλάχιστον κατά της αρχής. Όταν αναφερόμαστε στη «μεγιστοποίηση» της ωφέλειας ενός καταναλωτή, για παράδειγμα, δεν αναφερόμαστε σε κάτι με ορισμένο απόθεμα ή ποσότητα που πρέπει να μεγιστοποιηθεί. Αναφερόμαστε στην υψηλότερη κατάταξη στην αξιακή κλίμακα του ατόμου. Ομοίως, είναι η υπόθεση του απείρως μικρού, που προστίθεται στην πεποίθηση πως η ωφέλεια αποτελεί ποσότητα, που οδηγεί στο σφάλμα της επεξεργασίας της οριακής ωφέλειας ως μαθηματικού παραγώγου της «συνολικής ωφέλειας» πολλών μονάδων ενός αγαθού. Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει τέτοια σχέση και δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα όπως η «συνολική ωφέλεια», μόνο η οριακή ωφέλεια μιας μονάδας μεγαλύτερου μεγέθους. Το μέγεθος της μονάδας εξαρτάται από τη σχέση της με τη συγκεκριμένη δράση.» 3

 

***

 

Το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στην ιστοσελίδα του Ινστιτούτου Ludwig von Mises με τίτλο: Subjective Value Is not Arbitrary Value

 

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





 

Διαβάστε επίσης στα Βασικά Οικονομικά:

Σημειώσεις:
  1. Carl Menger, Principles of Economics, κεφάλαιο 3.
  2. Murray N.Rothbard, Man,Economy,and State with Power and Market σ.σ. 302-310
  3. συναφώς, σ.σ. 305-306.