Βασικά Οικονομικά: Κατανοώντας τον Πληθωρισμό

0
826
Πληθωρισμός
Ο υπερπληθωρισμός στη Βενεζουέλα έχει φτάσει σε τέτοια επίπεδα, όπου πλέον τα λεφτά κυριολεκτικά, δε χωράνε στις τσέπες των ανθρώπων.

Αυτό που ονομάζεται σήμερα πληθωρισμός αφορά τη γενική αύξηση των τιμών, η οποία στην πραγματικότητα είναι μόνο μία (μεταξύ άλλων) συνέπεια του πληθωρισμού. Συνεπώς, οτιδήποτε συμβάλλει στην άνοδο των τιμών ονομάζεται πλέον πληθωριστικό και επομένως πρέπει να περιοριστεί

 

Why Understanding Inflation Is So Important
του Frank Shostak
Απόδοση και σημειώσεις: Ευθύμης Μαραμής και Μιχάλης Γκουντής

Εισαγωγή

Σύμφωνα με τον Ludwig von Mises:

«Ο πληθωρισμός, όπως χρησιμοποιούταν πάντα αυτός ο όρος ειδικά στις ΗΠΑ, σημαίνει αύξηση της ποσότητας χρημάτων και τραπεζογραμματίων σε κυκλοφορία και αύξηση της ποσότητας των τραπεζικών καταθέσεων. Αλλά οι άνθρωποι σήμερα χρησιμοποιούν τον όρο «πληθωρισμός» για να αναφερθούν σε ένα φαινόμενο που είναι αναπόφευκτη συνέπεια του πληθωρισμού, δηλαδή την τάση αύξησης όλων των τιμών και των ονομαστικών μισθών. Το αποτέλεσμα αυτής της απαράδεκτης σύγχυσης είναι ότι δεν απομένει κάποιος όρος που να εκφράζει την αιτία αυτής της αύξησης των τιμών και των ονομαστικών μισθών. Δεν υπάρχει πλέον καμία λέξη διαθέσιμη για να αναφέρεται στο φαινόμενο που μέχρι τώρα ονομαζόταν πληθωρισμός». 1

 

Αυτό που ονομάζεται σήμερα πληθωρισμός αφορά τη γενική αύξηση των τιμών, η οποία στην πραγματικότητα είναι μόνο μία (μεταξύ άλλων) συνέπεια του πληθωρισμού. Συνεπώς, οτιδήποτε συμβάλλει στην άνοδο των τιμών ονομάζεται πλέον πληθωριστικό και επομένως πρέπει να περιοριστεί. Έτσι, η μείωση της ανεργίας ή η άνοδος της οικονομικής δραστηριότητας θεωρούνται δυνητικοί πληθωριστικοί παράγοντες και επομένως αυτό ερμηνεύεται πως πρέπει να αναλάβουν δράση οι κεντρικές τράπεζες εναντίον του φαινομένου.

Ορισμένες άλλες αιτίες, όπως οι αυξήσεις στις τιμές των εμπορευμάτων (commodities) ή στους μισθούς των εργαζομένων, θεωρούνται επίσης ως πιθανές απειλές και, ως εκ τούτου, πρέπει να βρίσκονται πάντοτε υπό την εποπτεία των υπευθύνων χάραξης της πολιτικής της κεντρικής τράπεζας.

Γιατί είναι «κακός» ο πληθωρισμός;

Εάν ο πληθωρισμός είναι πράγματι απλώς μια γενική αύξηση των τιμών, τότε γιατί θεωρείται ως κακή είδηση; Τι είδους ζημιά κάνει;

Οι γενικές αυξήσεις των τιμών, σύμφωνα με τους mainstream οικονομολόγους, προκαλούν σπέκουλα και αλόγιστες κερδοσκοπικές συμπεριφορές, οι οποίες δημιουργούν σπατάλη. Ο πληθωρισμός, υποστηρίζουν, εξαλείφει επίσης τα πραγματικά εισοδήματα των συνταξιούχων και των ατόμων με χαμηλό εισόδημα και προκαλεί εσφαλμένη κατανομή των πόρων.

Πέραν, όμως, αυτών των ισχυρισμών σχετικά με τις παρενέργειες αυτού που ορίζουν ως πληθωρισμό, τα mainstream οικονομικά δεν μας εξηγούν πώς προκαλούνται όλες αυτές οι κακές παρενέργειες. Γιατί μια γενική αύξηση των τιμών θα πλήξει κάποιες ομάδες ανθρώπων και όχι κάποιες άλλες; Γιατί μια γενική αύξηση των τιμών θα αποδυναμώσει την πραγματική οικονομική ανάπτυξη; Ή με ποιόν τρόπο ο πληθωρισμός οδηγεί στην εσφαλμένη κατανομή των πόρων;

Επιπλέον, αν ο πληθωρισμός είναι απλώς μια αύξηση των τιμών, είναι σίγουρα δυνατή η αντιστάθμιση των αρνητικών παρενεργειών του, προσαρμόζοντας τα εισοδήματα καθενός στην οικονομία, σύμφωνα με αυτή τη γενική αύξηση των τιμών. Εάν, ωστόσο, ο πληθωρισμός αφορά τις αυξήσεις της προσφοράς χρήματος, τότε όλες οι παραπάνω ερωτήσεις απαντώνται εύκολα.

Περισσότερο ακάλυπτο χρήμα στην αγορά ευνοεί τους πρώτους αποδέκτες του

Γνωρίζουμε ότι οι αυξήσεις της προσφοράς χρήματος δημιουργούν συνθήκες ανταλλαγών με ακάλυπτο χρήμα (ανταλλάσσουμε «κάτι» έναντι του «τίποτα»). Εκτρέπουν την πραγματική χρηματοδότηση μακριά από τους παραγωγούς πλούτου προς τους κατόχους των νεο-δημιουργηθέντων χρημάτων.

Αυτό θέτει σε κίνηση την λανθασμένη κατανομή των πόρων, και όχι τις αυξήσεις των τιμών καθεαυτές, γεγονός που αποτελεί μόνο την εκδήλωση αυτής της λανθασμένης κατανομής. Επιπλέον, οι δικαιούχοι των νεοδημιουργηθέντων χρημάτων, δηλαδή χρήματα «αέρας» – είναι πάντα οι πρώτοι αποδέκτες των χρημάτων, και έτσι μπορούν να εκτρέψουν μεγαλύτερο μέρος του παραγόμενου πλούτου προς στους εαυτούς τους.

Προφανώς, όσοι, είτε δεν λαμβάνουν τίποτα από τα νεο-δημιουργηθέντα χρήματα, είτε τα παίρνουν τελευταίοι, θα διαπιστώσουν ότι αυτό που έχει απομείνει για αυτούς είναι μια μειωμένη μερίδα του συνόλου των πραγματικών αγαθών. Επιπλέον, τα πραγματικά εισοδήματα δεν πέφτουν λόγω της γενικής αύξησης των τιμών, αλλά επειδή η αύξηση της προσφοράς χρήματος καταστρέφει την πηγή πραγματικού πλούτου και με τη σειρά της υπονομεύει την παραγωγή του, δηλαδή οδηγεί στη μείωση των πραγματικών εισοδημάτων 2.

Οι γενικές αυξήσεις των τιμών, οι οποίες προκύπτουν από την αύξηση της προσφοράς χρήματος, αποτελούν ένδειξη, ότι υπήρξε υποτίμηση της αγοραστικής δύναμης των ανθρώπων.

Μπορεί η προσδοκία για πληθωρισμό να οδηγήσει σε αύξηση των τιμών;

Πολλοί ισχυρίζονται, οι προσδοκίες των εργαζομένων για υψηλότερο πληθωρισμό τους οδηγούν στο να απαιτούν υψηλότερους μισθούς. Οι αυξήσεις των μισθών με τη σειρά τους αυξάνουν το κόστος παραγωγής αγαθών και υπηρεσιών και υποχρεώνουν τις επιχειρήσεις να μεταβιβάσουν αυτές τις αυξήσεις στους καταναλωτές με την αύξηση των τιμών. Έτσι, οι πληθωριστικές προσδοκίες είναι ένας σημαντικός παράγοντας για τον καθορισμό του πληθωρισμού.

Είναι αλήθεια, ότι οι επιχειρήσεις καθορίζουν τις τιμές και είναι επίσης αλήθεια ότι οι επιχειρηματίες, ενώ καθορίζουν τις τιμές, λαμβάνουν υπόψη τις διάφορες δαπάνες παραγωγής. Ωστόσο, οι επιχειρήσεις τελικά βρίσκονται στο έλεος του καταναλωτή, που είναι και ο τελικός κριτής. Ο καταναλωτής καθορίζει εάν η καθορισμένη τιμή είναι «σωστή», τρόπος του λέγειν. Τώρα, εάν το χρηματικό απόθεμα δεν έχει αυξηθεί τότε οι καταναλωτές δεν θα έχουν περισσότερα χρήματα για να υποστηρίξουν τη γενική αύξηση των τιμών των αγαθών και των υπηρεσιών. (Να θυμάστε ότι η τιμή αφορά το ποσό των χρημάτων ανά μονάδα ενός αγαθού.)

Κατά συνέπεια, η ενίσχυση των πληθωριστικών προσδοκιών δεν μπορεί από μόνη της να θέσει σε κίνηση μια γενική αύξηση των τιμών, με όλες τις άλλες μεταβλητές ίσες (ceteris paribus). Ως εκ τούτου, ανεξάρτητα από τις προσδοκίες των ανθρώπων εάν η προσφορά χρήματος δεν έχει αυξηθεί, τότε και οι χρηματικές δαπάνες των ανθρώπων για αγαθά δεν μπορούν να αυξηθούν. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορεί να υπάρξει γενική ενίσχυση των αυξήσεων των τιμών χωρίς αύξηση του ρυθμού της νομισματικής επέκτασης.

Μειώνουν τη ζήτηση για χρήμα οι προσδοκίες για πληθωρισμό ;

Θα μπορούσε κανείς όμως να υποστηρίξει ότι η αύξηση των πληθωριστικών προσδοκιών θα προκαλέσει τη μείωση της ζήτησης χρήματος, ceteris paribus, και ότι θα οδηγήσει στη μείωση της αγοραστικής δύναμης του χρήματος, δηλαδή σε μια γενική αύξηση των τιμών3.

Υποστηρίζουμε ότι η μείωση της ζήτησης χρήματος είναι πιθανό να προκύψει από τη στιγμή που οι άνθρωποι αισθάνονται ότι η ποσότητα των χρημάτων είναι εκτός ελέγχου. Για να προστατέψουν την αγοραστική δύναμη των εισοδημάτων τους, θα ήταν λογικό να μειώσουν τη ζήτηση χρημάτων, τα οποία χάνουν σταδιακά την αγοραστική τους δύναμη. Έτσι, η πτώση της ζήτησης για χρήματα εδώ οφείλεται στην τεράστια νομισματική επέκταση. 4

Ο πληθωρισμός είναι το πρόβλημα, όχι οι προθέσεις των κεντρικών τραπεζών

Προτείνουμε ότι η συνηθισμένη άποψη, η οποία υποστηρίζει ότι μέσω της διαφάνειας της η κεντρική τράπεζα μπορεί να αποτρέψει την άνοδο του πληθωρισμού, δεν ευσταθεί. Ανεξάρτητα από το πόσο διαφανής στις διαδικασίες της είναι η κεντρική τράπεζα, αυτό που έχει σημασία εδώ είναι ο ρυθμός αύξησης της προσφοράς χρήματος. Οι αυξήσεις στην προσφορά χρήματος είναι που προκαλούν τη φυσική ζημία στη διαδικασία παραγωγής πραγματικού πλούτου (σ.σ. ο πραγματικός πλούτος δεν είναι νομισματικός), ανεξάρτητα από τη διαφάνεια της κεντρικής τράπεζας.

Φανταστείτε ότι με κάποιο τρόπο η κεντρική τράπεζα κατάφερνε να πείσει τους πολίτες ότι οι πολιτικές των κεντρικών τραπεζών αποσκοπούν στην παύση του πληθωρισμού και στη διατήρηση της σταθερότητας των τιμών, ενώ ταυτόχρονα η κεντρική τράπεζα αυξάνει επίσης τον ρυθμό της χρηματοπιστωτικής επέκτασης.

Επομένως, ακόμα και αν οι πληθωριστικές προσδοκίες ήταν σταθερές, η καταστροφική διαδικασία θα τεθεί σε εφαρμογή ανεξάρτητα από αυτές, λόγω της αύξησης της ποσότητας του χρήματος. Σημειώστε ότι οι προσδοκίες και οι αντιλήψεις των ανθρώπων δεν μπορούν να αντισταθμίσουν αυτήν την καταστρεπτική διαδικασία. 5

Δεν είναι δυνατόν να αλλάξουμε τα γεγονότα της πραγματικότητας μέσω των προσδοκιών. Η ζημιά που έγινε δεν μπορεί να ανατραπεί μόνο μέσω προσδοκιών και αντιλήψεων.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα:

 

  1.  Ludwig von Mises, Economic Freedom and Interventionism.
  2. Εάν η αύξηση της ποσότητας του χρήματος δηλαδή, είναι ταχύτερη από την αύξηση των παραγωγικών δυνατοτήτων μίας οικονομίας, η αναμενόμενη μείωση των τιμών λόγω αυξημένης παραγωγικότητας δε θα έρθει τόσο γρήγορα ή και καθόλου. Άνθρωποι που αμείβονται σε σταθερό πλαίσιο (μισθωτοί, συνταξιούχοι) δε θα απολαύσουν τα πλεονεκτήματα της αυξημένης παραγωγικότητας και της μείωσης των τιμών που θα συνέβαινε αν δεν υπήρχε πληθωρισμός.
  3.  Μείωση στη ζήτηση του χρήματος νοείται ως η τάση των ανθρώπων να μην κρατούν το χρήμα ως ταμειακό υπόλοιπο στους λογαριασμούς τους, είτε για αποταμίευση, είτε για επένδυση στο μέλλον. Στην ουσία, μείωση της ζήτησης του χρήματος σημαίνει αύξηση των καταναλωτικών δαπανών, δηλαδή το «ξεφόρτωμα» του χρήματος από τους καταναλωτές. Αύξηση της ζήτησης του χρήματος θα είχαμε, αν αυτό έμενε στις τσέπες των καταναλωτών. Είναι το «ανάποδο» δηλαδή από την προσφορά και ζήτηση μη-χρηματικών αγαθών.
  4. Ας το σκεφτούμε καλύτερα: η κυβέρνηση αποφασίζει να πληθωρίσει (δηλαδή να αυξήσει τη συνολική ποσότητα χρήματος). Βλέποντας τη συνεχή αύξηση των τιμών ως επακόλουθο, ο καταναλωτής αποκτά κίνητρο να αρχίσει να ξεφορτώνεται το χρήμα του. Διότι, αν το κρατήσει για μεγάλο χρονικό διάστημα, τότε δεν θα μπορεί να αγοράσει τίποτα! Οι τιμές θα αυξηθούν παραπάνω από το χρηματικό του απόθεμα!
  5. Στην ουσία, η κεντρική τράπεζα μπορεί και πληθωρίζει με πολύ γρηγορότερο ρυθμό απ’ αυτόν που οι άνθρωποι προσαρμόζουν τις οικονομικές τους δραστηριότητες. Εν τέλει, δεν έχουν άλλη επιλογή από το να αυξήσουν τις δαπάνες τους (βλ. προηγούμενη σημείωση) συμμετέχοντας έτσι στον πληθωριστικό «χορό» και αυτοί