Βασικά Οικονομικά: Οι συνέπειες του Βασικού Μισθού σε μία οικονομία

0
1039
Βασικός Μισθός

Ένας παραγωγικός εργάτης μίας βιομηχανίας δε σημαίνει ότι θα είναι το ίδιο παραγωγικός σε μία άλλη. Αλλά, επειδή ο βασικός μισθός έχει τεθεί οριζοντίως, ο μισθός του στη νέα του θέση έχει μικρότερα περιθώρια προσαρμογής. Έτσι, αν η παραγωγικότητα σε νέα του εργασία είναι χαμηλότερη από τον βασικό μισθό, τότε, παρόλο που ήταν παραγωγικός αρχικά, θα μείνει εν τέλει άνεργος

του Μιχάλη Γκουντή

Εισαγωγή

Το ζήτημα του βασικού μισθού είναι πραγματικά ανεξάντλητο. Θα μπορούσαμε να γράφουμε ατελείωτα δοκίμια αναλύοντας συγκεκριμένες πτυχές του σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο. Σε παλιότερα άρθρα μας αναλύσαμε περισσότερο τις οικονομικές πτυχές που αφορούν περισσότερο τον μεμονωμένο εργάτη και πως το μέτρο αυτό ζημιώνει τον ίδιο ως άτομο. Επίσης απαντήσαμε και στην ένσταση για το αν ο βασικός μισθός λειτουργεί ως δίχτυ προστασίας για αυτόν ως μέτρο για τον διακανονισμό της αμοιβής του. Ας δούμε τώρα όμως, τις επιπτώσεις στο σύνολο μίας οικονομίας.

Νοητική κατασκευή

Ας ξεκινήσουμε, στα τυπικά παιδαγωγικά στάνταρ της Αυστριακής Σχολής, φτιάχνοντας ένα νοητικό μοντέλο μίας οικονομίας, εφόσον δεν έχουμε ακριβή πρόσβαση στα δεδομένα όλων των οικονομιών του κόσμου. Θα αλλάζουμε συνεχώς τις μεταβλητές και με την παραγωγική μέθοδο θα εντοπίζουμε τις αλλαγές που θα υφίστανται σε μία οικονομία. Ας υποθέσουμε λοιπόν, ότι μία οικονομία διαθέτει επιχειρήσεις που απασχολούν έκαστες κάποιο εργατικό δυναμικό. Οι μισθοί έχουν οριστεί από την ελεύθερη αγορά βάσει της παραγωγικότητας των εργαζομένων (μείον του τόκου, δηλαδή της διαφοράς χρονικής προτίμησης εργοδότη και εργαζομένου). Κάθε εργαζόμενος δηλαδή αμείβεται την παραγωγικότητά του μεθ’ εκπτώσεως του τόκου (discounted marginal value productivity).

Επιβολή βασικού μισθού κάτω του επιπέδου της αγοράς

Αν η κυβέρνηση επιβάλει βασικό μισθό κάτω του επιπέδου της αγοράς, τότε η παρέμβαση αυτή θα είναι και άνευ σημασίας διότι οι μισθοί βρίσκονται ήδη πάνω από αυτό το σημείο. Πολλοί εργοδότες ίσως μπουν στον πειρασμό να θεωρήσουν αυτό το νομικό κατώτατο όριο δελεαστικό, ώστε να ρίξουν οι ίδιοι τεχνητά τους μισθούς. Θα βρίσκονταν όμως μπροστά σε ένα δυσάρεστο θέαμα, καθώς οι εργάτες θα εγκατέλειπαν μαζικά τη βιομηχανία αυτή κατευθυνόμενοι προς θέσεις που προσφέρουν μεγαλύτερο μισθό. Αν υπήρχαν άνεργοι των οποίων αυτός ο μισθός αντικατόπτριζε την παραγωγικότητα (δηλαδή στα επίπεδα του νέου βασικού μισθού), ίσως να προσλαμβάνονταν.

Όμως, οι εργοδότες θα είχαν διώξει παραγωγικότερους εργαζομένους αντικαθιστώντας τους με λιγότερο παραγωγικούς μιας και ο μισθός αυτών που αποχώρησαν αντικατόπτριζε την παραγωγικότητά τους. Αφού ήταν ψηλός, εκείνη θα ήταν και υψηλότερη αντίστοιχα. Με μειωμένη παραγωγικότητα θα βρίσκονταν σε κακή ανταγωνιστικά θέση. Θα αναγκάζονταν να αυξήσουν τους μισθούς, ώστε να προσεγγίσουν πάλι καλύτερους εργαζόμενους και το σημείο ισορροπίας που είχαμε στην αρχή θα επανερχόταν.

Επιβολή βασικού μισθού σε μία βιομηχανία άνω του επιπέδου της αγοράς

Ας υποθέσουμε τώρα ότι τα εργατικά συνδικάτα πείθουν την κυβέρνηση να τους δώσει την ελευθερία να επιβάλλουν στον εργοδότη τη μισθολογία που επιθυμούν. Επιβάλλουν μισθό πάνω από τα επίπεδα της αγοράς λοιπόν και πάνω από την παραγωγικότητά τους. Ως αποτέλεσμα ο εργοδότης αντιμετωπίζει μία αύξηση των εξόδων παραγωγής του. Όχι μόνο αυτό, αλλά, μιας και η παραγωγικότητα είναι χαμηλότερη των μισθών που πληρώνει, τότε βρίσκεται σε κατάσταση ζημίας: κάθε μονάδα προϊόντος που παράγεται με την υπερτιμημένη εργασία τον «βάζει μέσα». Επομένως πρέπει να καταφύγει σε λύσεις:

  1. Απολύει τους λιγότερο παραγωγικούς εργαζόμενους του. Η πιο συνήθης πρακτική είναι να απολύονται οι νεότεροι, δηλαδή αυτοί που ήρθαν αργότερα στην επιχείρηση. Αυτό προκύπτει από τον νόμο της φθίνουσας οριακής παραγωγικότητας ανά επιπλέον μονάδα παραγωγικού συντελεστή (diminishing marginal productivity). Αφού ήρθαν τελευταίοι, κατά πάσα πιθανότητα βάσει του νόμου αυτού θα έχουν κατά κανόνα και μικρότερη παραγωγικότητα. Η συνολική παραγωγή και παραγωγικότητα ανά μονάδα εργασίας μειώνεται. Η διάθεση αγαθών μειώνεται ως εκ τούτου και η κοινωνία χάνει σε συνολική ωφέλεια.
  2. Ο εργοδότης εφαρμόζει τακτικές «διαμοιρασμού της εργασίας» (spread-the-work schemes). Διατηρεί το προσωπικό του αλλά μειώνει τις ώρες εργασίας τους. Ρίχνει δηλαδή τα ωράρια τους στα επίπεδα μερικής απασχόλησης απλά και μόνο για να μην τους απολύσει. Πολλές επιχειρήσεις κάνουν το ίδιο, όταν έχουν ζημίες και για άλλους λόγους (αναδουλειές). Έτσι λοιπόν πληρώνει λιγότερα χρήματα, λιγότερη εργασία διατίθεται και η παραγωγικότητα μειώνεται. Έτσι η κοινωνία πάλι ζημιώνεται σε ωφέλεια. Ενδέχεται επίσης να γίνει τέτοια μείωση προσωπικού, ώστε το ποσοστό της εργασίας τους να μεταφερθεί στους εναπομείναντες εργαζόμενους. Οι ώρες εργασίας θα αυξηθούν, άρα και οι εργασιακές συνθήκες θα χειροτερέψουν. Οι αμοιβές μπορεί να μην ανέβουν αναλόγως για τους εναπομείναντες όμως ή οι υπερωρίες τους να πραγματοποιούνται «μαύρες».
  3. Η αύξηση του βασικού μισθού, αν ο εργοδότης επιθυμεί να τον πληρώσει χωρίς απολύσεις εκ μέρους του, θα οδηγήσει σε δαπάνες εκ των κερδών του ή των αποταμιεύσεων του. Επίσης, μπορεί να μετατοπίσει δαπάνες από τη συντήρηση του κεφαλαιουχικού εξοπλισμού προς πληρωμή των μισθών. Όλο αυτό περιγράφει αυτό που αποκαλούμε «κατανάλωση κεφαλαίου» (capital consumption) 1. Οι αποταμιεύσεις μειώνονται (αποταμιευμένο κεφάλαιο), το ήδη υπάρχον κεφάλαιο δεν αντικαθίσταται με το ρυθμό που φθείρεται και τα κέρδη, επειδή μειώνονται, δεν μπορούν να διατεθούν εξίσου σε άλλες επενδυτικές δραστηριότητες. Το φθαρμένο κεφάλαιο δεν αυξάνει την παραγωγικότητα της εργασίας στον ίδιο βαθμό με πριν και οι μειωμένες αποταμιεύσεις στερούν την οικονομία από νέες επενδύσεις που θα οδηγούσαν σε αύξηση της απασχόλησης ή σε πιο παραγωγικές μεθόδους παραγωγής. Η συνολική παραγωγικότητα μειώνεται και η κοινωνία πάλι χάνει σε ωφέλεια.
  4. Στρέφεται σε μικρά τεχνολογικά σοκ. Αντικαθιστά εργαζομένους με μηχανήματα. Αυτό είναι πιο εύκολο να συμβεί σε βιομηχανίες με παραγωγή που δεν εκτείνεται πολύ πίσω στο χρόνο (μία παραγωγική διαδικασία που παράγει προϊόν που απέχει πολύ από την κατανάλωση λέμε ότι εκτείνεται περισσότερο στον χρόνο). Τέτοιες βιομηχανίες είναι το «γρήγορο φαγητό» για παράδειγμα (fast food). Οι υπάλληλοι μπορούν να αντικατασταθούν από ηλεκτρονικούς πωλητές. Η ανεργία θα αυξηθεί ως αποτέλεσμα.
  5. Κλείνει την επιχείρηση. Αυτό μειώνει τον συνολικό ανταγωνισμό και ωφελεί επιχειρήσεις που διαθέτουν μεγαλύτερο κεφάλαιο. Αυτές μπορούν να επενδύσουν σε νέα κεφαλαιουχικά αγαθά που θα αντισταθμίσουν τα νέα τεχνητά επίπεδα μισθών με αύξηση της παραγωγικότητας. Με μειωμένο ανταγωνισμό, ceteris paribus, οι τιμές των αγαθών θα αυξηθούν. Η κοινωνία θα ζημιωθεί καθώς τώρα θα πρέπει να δαπανά περισσότερα σε καταναλωτικές δαπάνες. Τα πραγματικά εισοδήματα δηλαδή θα μειωθούν.
Μετακίνηση εργαζομένων σε άλλες εργασίες

Οι εργαζόμενοι που θα χάσουν τις δουλειές τους ή που η παραγωγικότητα τους δεν επαρκεί για να προσληφθούν εξ αρχής στη βιομηχανία που δέχτηκε την αύξηση του βασικού μισθού, αναγκαστικά θα στραφούν σε εναλλακτικές εργασίες. Η αγορά όμως έχει την εξής τάση: πρώτα διανέμει πόρους στις πιο επείγουσες ανάγκες, έπειτα στις λιγότερο επείγουσες κοκ. Αυτή η τεχνητή μετατόπιση δυναμικού από το ένα πεδίο στο άλλο παραβιάζει την ιεράρχηση της αγοράς. Η νέα ανακατανομή πόρων θα είναι υπο-αποτελεσματικότερη από ό,τι θα ήταν σε άλλες συνθήκες άνευ της παρέμβασης. Επομένως, το εργατικό δυναμικό μετατοπίζεται σε λιγότερο παραγωγική απασχόληση. Η συνολική παραγωγικότητα μειώνεται και η κοινωνία ζημιώνεται.

Επίσης, η μετατόπιση των εργαζομένων σε άλλες απασχολήσεις αυξάνει την προσφορά εργασίας σε αυτές. Η ζήτηση όμως έχει παραμείνει σταθερή (δεν υπάρχει λόγος να έχει αυξηθεί). Οι μισθοί όλων των εργαζομένων σε αυτές τις βιομηχανίες θα μειωθούν λόγω του ότι η προσφορά εργασίας αυξήθηκε. Αυτό θα οδηγήσει σε μείωση των εισοδημάτων των εργατών σε αυτές τις θέσεις. Ανάλογα με τη ζήτηση που έχουν τα προϊόντα αυτών των βιομηχανιών, η κοινωνική ωφέλεια θα αυξηθεί αν και μόνο αν οι τιμές των προϊόντων μειωθούν σε χαμηλότερα επίπεδα από τους μισθούς των εργαζομένων, λόγω της φθηνότερης εργασίας. Αυτό είναι αρκετά δύσκολο όμως, καθώς τα εισοδήματα εργαζομένων σε άλλες βιομηχανίες έχουν αυξηθεί τεχνητά λόγω του βασικού μισθού. Δεν μπορούμε πραξεολογικά να βγάλουμε ασφαλές ποσοτικό συμπέρασμα για το τι θα συμβεί σε αυτήν την περίπτωση.

Η αύξηση του βασικού σε μία βιομηχανία οδηγεί δηλαδή στη μείωση του μισθού σε άλλες. Επίσης, επειδή η εργασία είναι ανομοιογενές αγαθό, η υψηλή παραγωγικότητα ενός εργαζομένου δε σημαίνει ότι απαραίτητα θα «μεταφερθεί» στην νέα του εργασία. Ένας παραγωγικός εργάτης εργοστασίου δεν είναι το ίδιο παραγωγικός ως σερβιτόρος για παράδειγμα.

Περιορισμοί στις εργασιακές σχέσεις

Βλέποντας τη μείωση της ζήτησης εργασίας, τα συνδικάτα μπορούν να πιέσουν για λιγότερο ελαστικές σχέσεις εργασίας επιβάλλοντας περιορισμούς στις απολύσεις, μεγαλύτερες αποζημιώσεις, εισφορές κοκ. Αυτές οι παρεμβάσεις προκαλούν μεγαλύτερη στρέβλωση της αγοράς καθώς δεν επιτρέπουν την προσαρμογή και ανάθεση της εργασίας σε όσο το δυνατόν παραγωγικότερα πόστα. Έτσι, πάλι, η παραγωγικότητα μειώνεται. Οι νέες ρυθμίσεις μπορεί να οδηγήσουν σε φυγή κεφαλαίου από τη χώρα. Η φυγή κεφαλαίου και επενδύσεων μειώνει τη συνολική παραγωγικότητα της εργασίας περεταίρω. Οι μισθοί λοιπόν αναγκαστικά θα πρέπει να προχωρήσουν σε πτώση προς αντιστάθμιση. Εφόσον ο βασικός μισθός διατηρηθεί όμως, και η παραγωγικότητα πέσει κάτω από αυτόν, θα αυξηθεί η μαύρη εργασία, αφού πλέον είναι παράνομη η πρόσληψη με μικρότερες αποδοχές. Επιχειρήσεις θα χρεοκοπήσουν και θα κλείσουν ή θα αρχίσουν να φοροδιαφεύγουν εντονότερα. Πολλές θα αναγκαστούν να αυξήσουν τις τιμές τους σε μία τελευταία προσπάθεια να αποσβέσουν τα αυξημένα κόστη.

Ελαστική και ανελαστική συνδικαλιστική πολιτική και βασικός μισθός

Μία συνδικαλιστική οργάνωση μπορεί να έχει ελεύθερη είσοδο στους κόλπους της ή περιορισμένη. Αν καταφέρει να επιβάλει βασικό μισθό για τα μέλη της και μόνο τότε λέμε ότι έχει καταφέρει «τιμή αποκλεισμού» (restrictionist price). Ο βασικός μισθός είναι προνόμιο μόνο των μελών της. Όσοι βρίσκονται εκτός της (επειδή δεν μπορούν να εισέλθουν) τότε θα αμειφθούν με μισθό αγοράς ή χαμηλότερα από αυτόν (χαμηλότερα διότι μέρος των εσόδων κατευθύνεται στην πληρωμή των τεχνητά αυξημένων μισθών).

Σε συνδικαλιστικό επίπεδο, αυτό σημαίνει ότι τα μέλη της εργατικής ένωσης προστατεύουν μόνο τους εαυτούς τους και όχι όλους τους εργαζομένους. Εδώ κάποιος θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι υπάρχει αδικία ανάμεσα στους εργαζόμενους 2.

Σε οικονομικό επίπεδο όμως μία ένωση που δέχεται επιλεκτικά τα μέλη της επιδρά λιγότερο στην οικονομία. Όσο λιγότεροι εργαζόμενοι αμείβονται με την τεχνητά αυξημένη τιμή, τόσο μικρότερη θα είναι και η στρέβλωση στην αγορά, ceteris paribus 34.

Oριζόντια επιβολή βασικού μισθού

Σε περίπτωση επιβολής ενιαίου βασικού μισθού σε όλες ανεξαιρέτως τις βιομηχανίες (πάντα πάνω από την παραγωγικότητα τους), ισχύει η ίδια ανάλυση αλλά με μερικές διαφορές.

  1. Η μετακίνηση εργαζομένων από εργασίες μεγαλύτερης παραγωγικότητας σε μικρότερης είναι πιο περιορισμένη, ceteris paribus. Αυτό διότι, όπως αναφέραμε παραπάνω, η εργασία είναι ανομοιογενές αγαθό. Ένας παραγωγικός εργάτης μίας βιομηχανίας δε σημαίνει ότι θα είναι το ίδιο παραγωγικός σε μία άλλη. Αλλά, επειδή ο βασικός μισθός έχει τεθεί οριζοντίως, ο μισθός του στη νέα του θέση έχει μικρότερα περιθώρια προσαρμογής. Έτσι, αν η παραγωγικότητα σε νέα του εργασία είναι χαμηλότερη από τον βασικό μισθό, τότε, παρόλο που ήταν παραγωγικός αρχικά, θα μείνει εν τέλει άνεργος. Η ανεργία σε αυτήν την περίπτωση θα αυξηθεί σε μεγαλύτερο βαθμό.
  2. Τηρουμένων των αναλογιών, η κατανάλωση κεφαλαίου θα επεκταθεί σε όλες τις βιομηχανίες ανάλογα με το μέγεθος της αύξησης του βασικού μισθού και ανάλογα με τις δυναμικές που επικρατούν σε αυτές. Βιομηχανίες με μεγαλύτερη ζήτηση στα προϊόντα τους θα τα καταφέρουν καλύτερα, όπως και αυτές με καλύτερη πρόσβαση σε κεφάλαιο. Επιχειρήσεις θα κλείσουν σε όλο το οικονομικό φάσμα και ο ανταγωνισμός θα πληγεί σε μεγαλύτερο εύρος.
  3. Τα τεχνολογικά σοκ θα επεκταθούν σε περισσότερες βιομηχανίες.
  4. Η συνολική παραγωγικότητα της εργασία θα μειωθεί σε όλο το φάσμα της οικονομίας. Κεφάλαιο θα φεύγει από τη χώρα από όλες τις κατευθύνσεις και θα γίνονται πλέον λιγότερες επενδύσεις σε όλο το εύρος από ό,τι αν δεν υπήρχε η παρέμβαση αυτή. Τηρουμένων των αναλογιών, μία οριζόντια επιβολή βασικού μισθού είναι γενικά πιο επιζήμια για μία οικονομία.

Το ορατό και το αόρατο

Επιστήσαμε την προσοχή στην μείωση της παραγωγικότητας της εργασίας και στην αύξηση της ανεργίας. Μπορεί όμως, ακόμα και σε περίπτωση επιβολής του βασικού μισθού, η παραγωγικότητα και η ανεργία να μην παρουσιάσουν μεταβολή. Αυτό μπορεί να εξηγηθεί με τη σύμπτωση της αύξησης της ζήτησης για τα αγαθά μίας βιομηχανίας ή την εισαγωγή νέων μεθόδων παραγωγής που αυξάνουν την παραγωγικότητα.

Παρόλα αυτά, αυτό σημαίνει ότι η παραγωγικότητα θα είναι χαμηλότερη και η ανεργία υψηλότερη από ό,τι θα ήταν, αν η παρέμβαση από την κυβέρνηση δεν υπήρχε. Αυτό έχει μεγάλη σημασία, διότι πολλοί, κοιτάζοντας τα στατιστικά μετά από κάποια αύξηση του βασικού, δεν παρατηρούν τα αποτελέσματα που αναφέρουμε εδώ. Όμως, με την πραξεολογική μας ανάλυση είμαστε ικανοί να φτιάξουμε ένα θεωρητικό μοντέλο που να περιλαμβάνει όλα τα εμπλεκόμενα μεγέθη. Οπότε, εμείς, εφοδιασμένοι με την πραξεολογία, μπορούμε, αν δεν παρατηρούμε κάποια αύξηση της ανεργίας, να κοιτάξουμε για άλλους παράγοντες που συνέβαλλαν, ώστε να μην αυξηθεί:

  1. Την αύξηση της παραγωγικότητας με την είσοδο νέων τεχνολογιών.
  2. Αύξηση ζήτησης για συγκεκριμένα αγαθά, μείωση φόρων, δασμών κοκ.
  3. Αύξηση της ποσότητας του χρήματος για να αντισταθμιστεί η πτώση των ονομαστικών μισθών λόγω μείωσης της παραγωγικότητας 5. Αυτή η τακτική όμως, σε βάθος χρόνου, έχει τα αντίθετα αποτελέσματα καθώς εν τέλει μειώνει τα πραγματικά εισοδήματα λόγω πληθωρισμού.
  4. Λοιπές μεταβολές στην προσφορά εργασίας όπως μετανάστευση, συνταξιοδότηση μεγάλου αριθμού του πληθυσμού κοκ. Επίσης, μεταβολές στην ισοτιμία νομισμάτων, μπορούν να ωθήσουν νέες επενδύσεις στο εσωτερικό μίας χώρας, αυξάνοντας την παραγωγικότητα της εργασίας.

Κλείνοντας

Εδώ λήγει και η ανάλυσή μας σχετικά με τις επιπτώσεις της επιβολής βασικού μισθού σε μία μόνο βιομηχανία αλλά και σε ολόκληρη οικονομία. Διαφορετικά μεγέθη βασικού μισθού ανά βιομηχανία θα έχουν ανάλογες επιπτώσεις ανάμεσα στο φάσμα μεταξύ επιλεκτικής εφαρμογής του μέτρου και ολικής. Σημασία έχει τέλος να προσέξουμε ότι πολλές φορές τα αποτελέσματα δεν είναι ορατά. Αλλά αυτό δεν ακυρώνει την ύπαρξη της στρέβλωσης. Απουσία αυτής, τα μεγέθη για τα οποία μιλάμε, παραγωγικότητα και ανεργία, θα ήταν αντίστοιχα μεγαλύτερα και μικρότερα απουσία της κρατικής παρέμβασης.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα:

  1. Ludwig von Mises, Critique of Interventionism, 1929, σελ. 105
  2. Αυτό αποτελεί απόδειξη ότι τα εργατικά συνδικάτα σε καμία περίπτωση δεν δρουν κατ’ ανάγκη προς όφελος των εκτός της παράταξης εργαζομένων. Πραξεολογικά όμως δεν μας επιτρέπεται να κάνουμε αξιακή κρίση επί τούτου στο άρθρο μας. Εμείς αναλύουμε τις επιπτώσεις των αποφάσεων των δρώντων, αλλά δεν κάνουμε ηθικές κρίσεις επί τούτου
  3. Murray N. Rothbard, Man, Economy and State, 1962, σελ. 709-710 
  4. Δεδομένου αυτού, αν θέλαμε να προσθέσουμε κάτι σε ωφελιμιστικό επίπεδο, μία συνδικαλιστική οργάνωση που προστατεύει ή προωθεί τα συμφέροντα μόνο των μελών της, έχει μικρότερη επίδραση στην αγορά. Επίσης, όσο μικρότερη η βιομηχανία σε σχέση με τους εργαζομένους που απασχολεί, τόσο μικρότερη και η στρέβλωση στην αγορά.
  5. Βέβαια, εφόσον διαρκώς βρισκόμαστε σε πληθωριστικό σπιράλ, αυτό θεωρείται δεδομένο κάθε φορά