Βασικά Οικονομικά: Προσδοκίες και οικονομική πραγματικότητα

0
277
Προσδοκίες
Μπορούμε να συμπεράνουμε ότι σε μια ελεύθερη, ανεμπόδιστη οικονομία της αγοράς, οι προσδοκίες ενός ατόμου θα έχουν μια τάση να αλλάζουν παράλληλα με τις πραγματικές συνθήκες της αγοράς.

Δεδομένου ότι οι σταθερές προσδοκίες, όπως υποστηρίζεται, συνεπάγονται σταθερές μελλοντικές οικονομικές συνθήκες, πολλοί οικονομολόγοι συνιστούν με θέρμη ότι οι πολιτικές των κυβερνήσεων και των κεντρικών τραπεζών πρέπει να είναι «διαφανείς»

Improving Expectations Won’t Improve the Reality of Economic Conditions (Δημοσιευμένο αρχικά στην ιστοσελίδα του Ινστιτούτου Ludwig von Mises)
του Frank Shostak
Απόδοση: Ευθύμης Μαραμής και Μιχάλης Γκουντής

Εισαγωγή

Δεδομένης της δημοφιλούς άποψης ότι οι προσδοκίες είναι η βασική κινητήρια δύναμη μιας οικονομίας, πολλοί οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η «θετική» σκέψη και οι ισχυρές δόσεις «καλών» ειδήσεων, μπορούν να αποτρέψουν την εμφάνιση αρνητικών προσδοκιών. Αυτό, με τη σειρά του, θα αποτρέψει την πτώση της οικονομικής δραστηριότητας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, όταν η οικονομία βρίσκεται σε παύση (recession), οι οικονομολόγοι που απευθύνονται στα ΜΜΕ, συχνά επιφυλάσσονται πολύ κατά την ομιλία τους.

Ο Rothbard έγραψε επί τούτου:

«Μετά την καταστροφή του 1929, οι οικονομολόγοι και οι πολιτικοί αποφάσισαν ότι αυτό δεν πρέπει να συμβεί ποτέ ξανά. Ο ευκολότερος τρόπος για να το επιτύχουν, ήταν απλά να εξαφανίσουν τον όρο «ύφεση» (depression). Από εκείνη τη στιγμή, η Αμερική δεν υπέφερε ποτέ ξανά από οικονομική ύφεση. Γιατί όταν ξέσπασε η επόμενη απότομη ύφεση, το 1937-38, οι οικονομολόγοι απλώς απέφυγαν να χρησιμοποιήσουν την τρομακτική αυτή λέξη και δημιούργησαν μια νέα, πολύ πιο ήπια: «παύση» (recession). Από εκείνη τη στιγμή, έχουμε περάσει αρκετές περιόδους «παύσεων», αλλά ούτε μία ύφεση. Αλλά πολύ σύντομα η «οικονομική παύση» έγινε επίσης πολύ σκληρή για τις ευαισθησίες του αμερικανικού κοινού. Φαίνεται τώρα ότι είχαμε την τελευταία μας «οικονομική παύση» το 1957-58. Για το λόγο αυτό, έχουμε μόνο «κάμψεις» (downturns) ή ακόμα καλύτερα «επιβραδύνσεις» (slowdowns) ή «πλευρικές κινήσεις» (sideways movements). Γι’ αυτό να είστε χαρούμενοι και ευτυχείς, καθώς από τώρα και στο εξής, οι υφέσεις ή ακόμη και οι παύσεις έχουν εξαλειφθεί από την εννοιολογική σημασία των οικονομολόγων. Από τώρα και στο εξής, το χειρότερο που μπορεί να μας συμβεί είναι μια «επιβράδυνση». Τόσο θαυματουργά είναι τα «Νέα Οικονομικά»!» 1.

 

Και πάλι, αυτά τα απαλά λόγια πηγάζουν από το φόβο ότι ενδεχόμενη σκληρή γλώσσα θα ανατρέψει την εμπιστοσύνη των ανθρώπων και, συνεπώς, τις προσδοκίες τους για τις μελλοντικές οικονομικές συνθήκες. Εάν η εμπιστοσύνη των ανθρώπων παραμείνει σταθερή, τότε θα ακολουθήσει σταθερή οικονομική δραστηριότητα, σύμφωνα με την δημοφιλή σκέψη. Δεδομένου ότι οι σταθερές προσδοκίες, όπως υποστηρίζεται, συνεπάγονται σταθερές μελλοντικές οικονομικές συνθήκες, πολλοί οικονομολόγοι συνιστούν με θέρμη ότι οι πολιτικές των κυβερνήσεων και των κεντρικών τραπεζών πρέπει να είναι «διαφανείς».

Ας υποθέσουμε ότι η κυβέρνηση παρουσιάζει ένα σχέδιο για αύξηση των φόρων. Πώς μπορεί το γεγονός ότι το σχέδιο αυτό γνωστοποιείται σε όλους, να αποτρέψει την επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου του ατόμου και την οικονομική αστάθεια; Ακόμα κι αν οι πολιτικοί μπορούσαν να πείσουν τους ανθρώπους ότι η αύξηση των φόρων είναι για το καλό τους, δεν μπορούν να μεταβάλουν το γεγονός ότι τα εισοδήματα μετά τη φορολόγηση θα μειωθούν, με όλα τα υπόλοιπα να είναι ίσα.

Ή ας πούμε ότι η κεντρική τράπεζα γνωστοποιεί ότι θα αυξήσει δραματικά την προσφορά χρήματος. Πώς μπορεί η απλή δημοσιοποίηση αυτών των πληροφοριών, να αποτρέψει την κατανάλωση κεφαλαίου και την ανάπτυξη ενός επιχειρηματικού κύκλου άνθισης-αποτυχίας; Τι έχουμε να κερδίσουμε αν κάθε άτομο υποστεί πλύση εγκεφάλου ώστε να πιστέψει ότι όλα είναι υπέροχα, ενώ στην πραγματικότητα η οικονομία καταρρέει;

Οι αποκαλούμενες «σταθερές προσδοκίες» δεν μπορούν να αναιρέσουν τις βλάβες που προκαλούνται από τις χαλαρές νομισματικές πολιτικές ή από τους υψηλότερους φόρους – οι απόψεις για τα γεγονότα δεν αλλάζουν τα ίδια τα γεγονότα. Ως εκ τούτου, δεν έχει σημασία εάν οι πολιτικές των κυβερνήσεων και των κεντρικών τραπεζών είναι διαφανείς, αλλά εάν αυτές οι πολιτικές βλάπτουν την ευημερία των ανθρώπων.

Προσδοκίες στην ελεύθερη αγορά και στη νοθευμένη αγορά

Οι προσδοκίες των καταναλωτών δεν εμφανίζονται στο απόλυτο κενό, αλλά αποτελούν μέρος της διαδικασίας αξιολόγησης κάθε ατόμου, η οποία βασίζεται στις απόψεις του σχετικά με τον πραγματικό κόσμο. Σε μια ελεύθερη και ανεμπόδιστη οικονομία της αγοράς, κάθε φορά που τα άτομα δημιουργούν προσδοκίες που αντιβαίνουν στα πραγματικά περιστατικά, αυτό δημιουργεί κίνητρα για μια ανανεωμένη αξιολόγηση και διαφορετικές ενέργειες. Η αγορά δεν θα επιτρέψει παρατεταμένες λανθασμένες αξιολογήσεις.

Ας υποθέσουμε ότι, ως αποτέλεσμα λανθασμένης αξιολόγησης, πολύ κεφάλαιο επενδύθηκε στην παραγωγή αυτοκινήτων, και ελάχιστo στην παραγωγή κατοικιών. Η επίδραση της υπερβολικής επένδυσης στην παραγωγή αυτοκινήτων είναι η μείωση των κερδών, επειδή η υπερβολική ποσότητα αυτοκινήτων μπορεί να πωληθεί μόνο σε τιμές χαμηλές σε σχέση με το κόστος που συνεπάγεται η κατασκευή τους. Η επίδραση της ανεπαρκούς επένδυσης στην παραγωγή κατοικιών, αφετέρου, θα αυξήσει την τιμή της σε σχέση με το κόστος και έτσι θα αυξήσει τα κέρδη της. Αυτή η διαδικασία θα οδηγήσει σε απόσυρση κεφαλαίων από τη βιομηχανία αυτοκινήτων και διοχέτευσή τους προς σπίτια, υπονοώντας ότι εάν η επένδυση υπερβάλλει προς μια κατεύθυνση και όχι αρκετά προς μια άλλη κατεύθυνση, θα τεθούν σε κίνηση δυνάμεις διόρθωσης2.

Κλείνοντας

Σε μια ελεύθερη αγορά, τα γεγονότα της πραγματικότητας θα επιβεβαιώσουν την κυριαρχία τους γρήγορα μέσω της αξιολόγησης των ανθρώπων και συνεπώς των ενεργειών τους. Αυτό δεν συμβαίνει, ωστόσο, σε μια διαστρεβλωμένη οικονομία της αγοράς. Με την επιβολή των πολιτικών τους, οι κυβερνήσεις και οι κεντρικές τράπεζες μπορούν οδηγήσουν σε παρατεταμένη απόκλιση των προσδοκιών από τα γεγονότα της πραγματικότητας. Ούτε η κυβέρνηση ούτε η κεντρική τράπεζα μπορούν αντίθετα να διαψεύσουν αυτά τα γεγονότα. Μια κλασική περίπτωση αυτού είναι η τεχνητή μείωση των επιτοκίων από την κεντρική τράπεζα, η οποία έχει ως αποτέλεσμα κύκλους άνθησης και ύφεσης.

Μπορούμε να συμπεράνουμε ότι σε μια ελεύθερη, ανεμπόδιστη οικονομία της αγοράς, οι προσδοκίες ενός ατόμου θα έχουν μια τάση να αλλάζουν παράλληλα με τις πραγματικές συνθήκες της αγοράς.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.



Διαβάστε περισσότερα:

  1. Murray N.Rothbard, “Economic Depression: Their Cause and Cure”, Mises Institute σελ. 65-66.
  2. George Reisman, The Government Against the Economy (Ottawa, ILL: Janeson Books, 1985), σελ .5.