Βασικά Οικονομικά: Η σπασμένη τζαμαρία

0
1162
Σπασμένη Τζαμαρία
Κοιτάξτε πόσες σπασμένες τζαμαρίες...τα υγρά όνειρα κάθε Κεϋνσιανού. Δουλειές να υπάρχουν...
Του Henry Hazlitt*
Απόδοση και πρόλογος: Μιχάλης Γκουντής

Πρόλογος

Ένα από τα Κεϋνσιανά αφηγήματα αφορά την «τόνωση» της οικονομίας μέσω δημοσίων επενδύσεων. Χαρακτηριστικά, υπάρχει και το αντίστοιχο ρητό: «Εάν το κράτος, για να μειώσει την ανεργία, θέλει να πληρώσει ανθρώπους να ανοίγουν και να κλείνουν τρύπες, τότε οφείλει να το κάνει». Ο Henry Hazlitt μας αναλύει τη λογική πλάνη που κρύβεται σε αυτόν το συλλογισμό. Επισημαίνει, όπως και σε ολόκληρο το βιβλίο του, ότι το αποτέλεσμα δεν είναι μόνο ότι βλέπουμε. Αλλά και αυτό που δε φαίνεται με την πρώτη ματιά.

Εισαγωγή

Ας αρχίσουμε με την απλούστερη δυνατή απεικόνιση: ας επιλέξουμε, αντιγράφοντας τον
Μπαστιά, μια σπασμένη τζαμαρία.

Η σπασμένη τζαμαρία

Ένα νεαρό κορίτσι, ας πούμε, πετάει ένα τούβλο μέσα από το παράθυρο ενός καταστήματος αρτοποιίας. Ο καταστηματάρχης τρέχει έξω έξαλλος, αλλά το κορίτσι έχει φύγει. Ένα πλήθος συγκεντρώνεται και αρχίζει να κοιτάζει με σιωπηλή ικανοποίηση την τρύπα που άνοιξε στο παράθυρο και το θρυμματισμένο γυαλί πάνω από το ψωμί και τις πίτες. Μετά από λίγο, το πλήθος αισθάνεται την ανάγκη για φιλοσοφική περισυλλογή. Και πολλά από τα μέλη του είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα θυμίσουν ο ένας στον άλλον ή στον φούρναρη ότι, τελικά, η ατυχία έχει και τη θετική πλευρά της. Θα δημιουργήσει εργασία για τους υαλοποιούς. Καθώς αρχίζουν να το σκέφτονται, το επεξεργάζονται. Πόσο κοστίζει ένα καινούργιο παράθυρο από γυαλί; Πενήντα δολάρια; Αυτό θα είναι ένα καλό ποσό. Έτσι κι αλλιώς, αν τα παράθυρα δεν έσπαγαν ποτέ, τι θα συνέβαινε στην επιχείρηση γυαλιού;

Το «ορατό» αποτέλεσμα

Στη συνέχεια, φυσικά, το πράγμα συνεχίζεται. Το γυαλί θα δώσει πενήντα δολάρια περισσότερο για να ξοδέψει κάποιος σε άλλους εμπόρους, και αυτοί με τη σειρά τους θα έχουν πενήντα δολάρια περισσότερα για να ξοδέψουν σε ακόμα περισσότερους εμπόρους, και ούτω καθ’ εξής επ’ άπειρον. Το θρυμματισμένο παράθυρο θα συνεχίσει να παρέχει χρήματα και απασχόληση σε συνεχώς διευρυνόμενους κύκλους. Το λογικό συμπέρασμα από όλα αυτά θα ήταν,όπως απεφάνθη το πλήθος, ότι το μικρό κορίτσι που έριξε το τούβλο, όχι μόνο δεν είναι δημόσια απειλή, αλλά δημόσιος ευεργέτης.

Το «αόρατο» αποτέλεσμα

Τώρα ας ρίξουμε άλλη μια ματιά. Το πλήθος είναι τουλάχιστον σωστό στο πρώτο του συμπέρασμα. Αυτή η μικρή πράξη βανδαλισμού θα σήμαινε, σε πρώτη φάση, περισσότερη δουλειά για κάποιον υαλοποιό. Ο υαλοποιός δεν θα είναι πλέον πιο δυστυχισμένος να μάθει για το περιστατικό από ό,τι ένας νεκροθάφτης να μάθει για ένα θάνατο. Αλλά ο καταστηματάρχης θα έχει μείον πενήντα δολάρια τα οποία σχεδίαζε να δαπανήσει σε ένα νέο κοστούμι. Επειδή έπρεπε να αντικαταστήσει ένα παράθυρο, θα πρέπει να ζήσει χωρίς το κοστούμι (ή κάποια ισοδύναμη ανάγκη ή πολυτέλεια). Αντί να έχει το παράθυρο και τα πενήντα δολάρια, έχει τώρα μόνο ένα παράθυρο. Ή, καθώς σχεδίαζε να αγοράσει το κοστούμι το απόγευμα, αντί να έχει παράθυρο και κοστούμι, πρέπει να είναι ικανοποιημένος με το παράθυρο και χωρίς κοστούμι. Αν τον τοποθετήσουμε ως μέρος της κοινότητας, η κοινότητα έχει χάσει ένα νέο κοστούμι που διαφορετικά θα μπορούσε να έχει ραφτεί και είναι πολύ πιο φτωχή.

Συνοψίζοντας

Το κέρδος της επιχείρησης γυαλιού, με λίγα λόγια, είναι απλώς η απώλεια της επιχείρησης του ράφτη. Δεν προστέθηκε νέα «απασχόληση». Οι άνθρωποι στο πλήθος υπολόγισαν μόνο δύο μέρη στη συναλλαγή, τον φούρναρη και τον υαλοποιό. Ξέχασαν το πιθανό τρίτο μέρος που εμπλέκονταν, τον ράφτη. Τον λησμόνησαν ακριβώς επειδή δεν βρίσκεται τώρα στη σκηνή. Θα δουν το νέο παράθυρο την επόμενη μέρα ή δύο. Ποτέ δεν θα δουν το επιπλέον κοστούμι, ακριβώς επειδή δεν θα ραφτεί ποτέ. Βλέπουν μόνο αυτά που είναι άμεσα ορατά στο μάτι.

***

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε επίσης:

 

* Το κείμενο αποτελεί απόδοση του δευτέρου κεφαλαίου του βιβλίου του Henry Hazlitt «Economics in One lesson» (1946), με τίτλο «The broken Window». Στα ελληνικά έχει μεταφραστεί από τον Νίκο Ρώμπαπα, Εκτελεστικό Διευθυντή του ΚΕΦίΜ και κυκλοφορεί ήδη η δεύτερη έκδοση από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.