Βασικά Οικονομικά: Το κέρδος κάποιου δεν αποτελεί ζημία για κάποιον άλλον

0
824
Κέρδος

Αυτό που παράγει το κέρδος ενός ανθρώπου στην πορεία των σχέσεων εντός μιας ανεμπόδιστης κοινωνίας της αγοράς, δεν είναι η κακουχία και η δυσχέρεια του συμπολίτη του, αλλά, το γεγονός ότι ανακουφίζει ή εξαλείφει εντελώς αυτό που προκαλεί δυσχέρεια ή κακουχία στον συμπολίτη του

του Ludwig von Mises
Απόδοση: Μιχάλης Γκουντής και Ευθύμης Μαραμής

Εισαγωγή

Οι αλλαγές στα δεδομένα των οποίων η επαναλαμβανόμενη εμφάνιση εμποδίζει το οικονομικό σύστημα να μετατραπεί σε μια ομοιόμορφα περιστρεφόμενη οικονομία και παράγουν ξανά και ξανά επιχειρηματικά κέρδη και ζημίες, είναι ευνοϊκές για ορισμένα μέλη της κοινωνίας και δυσμενείς για κάποια άλλα. Ως εκ τούτου, οι άνθρωποι κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το κέρδος ενός ανθρώπου αποτελεί την ζημία ενός άλλου. Κανένας άνθρωπος δεν κερδίζει, παρά μόνο με την ζημία άλλων.

Οι μερκαντιλιστικές πλάνες

Αυτό το δόγμα είχε αναπτυχθεί ήδη από ορισμένους αρχαίους συγγραφείς. Μεταξύ των σύγχρονων συγγραφέων, ο Montaigne ήταν ο πρώτος που το επαναδιατύπωσε και μπορούμε δικαίως να το ονομάσουμε το «δόγμα Montaigne». Αποτέλεσε την πεμπτουσία των δογμάτων του μερκαντιλισμού, παλαιού και νεότερου. Είναι στη βάση όλων των σύγχρονων δογμάτων που διδάσκονται, ότι στο πλαίσιο της οικονομίας της αγοράς επικρατεί μια ασυμβίβαστη σύγκρουση μεταξύ των συμφερόντων διαφόρων κοινωνικών τάξεων εντός ενός έθνους και, επιπλέον, μεταξύ των συμφερόντων οποιουδήποτε έθνους και εκείνων όλων των άλλων εθνών.1

Τώρα, το δόγμα Montaigne είναι αληθές όσον αφορά τις επιδράσεις των μεταβολών της αγοραστικής δύναμης του χρήματος στις μετατιθέμενες πληρωμές. Αλλά, είναι εντελώς λανθασμένο όσον αφορά οποιοδήποτε είδος επιχειρηματικού κέρδους ή ζημίας, είτε αυτά τα μεγέθη εμφανίζονται σε μια στατική οικονομία στην οποία το συνολικό ποσό των κερδών ισούται με το συνολικό ποσό των ζημιών, είτε σε μια αναπτυσσόμενη ή μια υφεσιακή οικονομία όπου τα δύο αυτά μεγέθη είναι διαφορετικά.

Πώς παράγεται το κέρδος;

Αυτό που παράγει το κέρδος ενός ανθρώπου στην πορεία των σχέσεων εντός μιας ανεμπόδιστης κοινωνίας της αγοράς, δεν είναι η κακουχία και η δυσχέρεια του συμπολίτη του, αλλά, το γεγονός ότι ανακουφίζει ή εξαλείφει εντελώς αυτό που προκαλεί δυσχέρεια ή κακουχία στον συμπολίτη του. Αυτό που βασανίζει τον άρρωστο είναι η ασθένεια, όχι ο γιατρός που την θεραπεύει. Το κέρδος του γιατρού δεν είναι αποτέλεσμα των ασθενειών, αλλά της βοήθειας που παρέχει στους πληγέντες. Η τελική πηγή των κερδών, είναι πάντα η δυνατότητα πρόβλεψης των μελλοντικών συνθηκών. Εκείνοι που τα κατάφεραν καλύτερα από τους άλλους στην πρόβλεψη μελλοντικών γεγονότων και στην προσαρμογή των δραστηριοτήτων τους στη μελλοντική κατάσταση της αγοράς, αποκομίζουν κέρδη επειδή είναι σε θέση να ικανοποιήσουν τις πιο επείγουσες ανάγκες του κοινού. Τα κέρδη εκείνων που παρήγαγαν αγαθά και υπηρεσίες που επιθυμούν άμεσα οι καταναλωτές, δεν είναι η πηγή των ζημιών εκείνων που παρήγαγαν αγαθά των οποίων το πλήρες ποσό του κόστους παραγωγής που δαπανήθηκε δεν είναι διατεθειμένο να πληρώσει το καταναλωτικό κοινό. Αυτές οι ζημίες, οφείλονται στην έλλειψη ικανότητας πρόβλεψης της μελλοντικής καταναλωτικής ζήτησης.

Τα εξωτερικά γεγονότα που επηρεάζουν τη ζήτηση και την προσφορά ενδέχεται μερικές φορές να εμφανιστούν τόσο ξαφνικά και απροσδόκητα, ώστε οι άνθρωποι λένε ότι κανένας λογικός άνθρωπος δεν θα μπορούσε να τα προβλέψει. Τότε ο ζηλόφθονος μπορεί να θεωρήσει τα κέρδη εκείνων που κερδίζουν από την αλλαγή ως αδικαιολόγητα. Ωστόσο, αυτές οι αυθαίρετες εκτιμήσεις αξίας δεν μεταβάλλουν την πραγματική κατάσταση συμφερόντων. Είναι σίγουρα καλύτερο για έναν άρρωστο άνθρωπο να θεραπεύεται από γιατρό με υψηλό κόστος από το να μην υπάρχει ιατρική βοήθεια. Εάν κάτι τέτοιο ήταν διαφορετικό, δεν θα απευθυνόταν στον γιατρό.

Στην αγορά δεν υπάρχουν συγκρούσεις συμφερόντων

Στην οικονομία της αγοράς δεν υπάρχουν συγκρούσεις μεταξύ των συμφερόντων των αγοραστών και των πωλητών. Υπάρχουν μειονεκτήματα που οφείλονται στην ανεπαρκή πρόβλεψη. Θα ήταν καθολικό όφελος, αν κάθε άνθρωπος και όλα τα μέλη της κοινωνίας της αγοράς προέβλεπαν πάντα τις μελλοντικές συνθήκες σωστά και εγκαίρως και ενεργούσαν ανάλογα. Εάν συνέβαινε κάτι τέτοιο, η αναδρομική αναθεώρηση θα έδειχνε ότι κανένα σωματίδιο κεφαλαίου και εργασίας δεν χαραμίστηκε για την ικανοποίηση των επιθυμιών που τώρα θεωρούνται λιγότερο επείγουσες, από κάποιες άλλες ανικανοποίητες επιθυμίες. Ωστόσο, ο άνθρωπος δεν είναι παντογνώστης.

Είναι λάθος να εξετάζουμε αυτά τα προβλήματα από την άποψη της δυσαρέσκειας και του φθόνου. Δεν είναι λιγότερο ελαττωματικό να περιορίζουμε την παρατήρηση του ατόμου στη στιγμιαία θέση διαφόρων ατόμων. Πρόκειται για κοινωνικά προβλήματα και πρέπει να κρίνονται σε σχέση με τη λειτουργία ολόκληρου του συστήματος της αγοράς. Αυτό που εξασφαλίζει την καλύτερη δυνατή ικανοποίηση των επιθυμιών κάθε μέλους της κοινωνίας, είναι ακριβώς το γεγονός ότι εκείνοι που πέτυχαν καλύτερα από άλλους ανθρώπους στην πρόβλεψη μελλοντικών συνθηκών επιτυγχάνουν κέρδη. Αν τα κέρδη έπρεπε να μειωθούν προς όφελος όσων επλήγησαν από μια μεταβολή των δεδομένων, η προσαρμογή της προσφοράς στη ζήτηση δεν θα βελτιωνόταν, αλλά θα παρεμποδιζόταν. Αν κάποιος εμπόδιζε τους γιατρούς να κερδίζουν περιστασιακά υψηλές αμοιβές, δεν θα αυξανόταν, αλλά μάλλον θα μειωνόταν ο αριθμός εκείνων που επιλέγουν το ιατρικό επάγγελμα.

Αμοιβαία ωφέλεια των δύο μερών μίας συμφωνίας

Η συμφωνία είναι πάντα συμφέρουσα τόσο για τον αγοραστή όσο και για τον πωλητή. Ακόμα και ένας άνθρωπος που πωλεί με ζημία είναι σε καλύτερη θέση από αυτή που θα ήταν εάν δεν μπορούσε να πουλήσει καθόλου, ή μόνο σε μια ακόμα χαμηλότερη τιμή. Χάνει λόγω της έλλειψης προνοητικότητας του. Η πώληση περιορίζει τη ζημία του ακόμη και αν η ληφθείσα τιμή είναι χαμηλή. Αν και ο αγοραστής και ο πωλητής δεν θεωρούσαν τη συναλλαγή ως την πλέον συμφέρουσα ενέργεια που θα μπορούσαν να επιλέξουν κάτω από τις επικρατούσες συνθήκες, δεν θα συμμετείχαν στη συμφωνία.

Η δήλωση ότι η ευλογία ενός ανθρώπου αποτελεί βλάβη ενός άλλου ανθρώπου, είναι έγκυρη όσον αφορά τον πόλεμο και τη λεηλασία. Η λεηλασία του ληστή, αποτελεί ζημιά για το θύμα που ληστεύεται. Αλλά ο πόλεμος και το εμπόριο είναι δύο εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους πράγματα.

Ο Βολταίρος έσφαλε όταν – το 1764 – έγραψε στο άρθρο «Patrie» του Dictionnaire Philosophique

«Το να είσαι καλός πατριώτης είναι να ευχηθεί κάποιος η κοινότητα να πλουτίσει από το εμπόριο και να αποκτήσει εξουσία με όπλα. Είναι προφανές ότι μια χώρα δεν μπορεί να κερδίσει παρά σε βάρος άλλης και ότι δεν μπορεί να κατακτήσει χωρίς να βλάψει άλλους ανθρώπους».

 

Ο Βολταίρος, όπως πολλοί άλλοι συγγραφείς που προηγήθηκαν και τον ακολούθησαν, έκρινε περιττό να εξοικειωθεί με την οικονομική σκέψη. Αν είχε διαβάσει τα δοκίμια του σύγχρονου του David Hume, θα είχε μάθει πόσο εσφαλμένο είναι να ταυτίσει τον πόλεμο με το εξωτερικό εμπόριο. Ο Βολταίρος,, ο μεγάλος καταστροφέας των παλιότερων δεισιδαιμονιών και των λαϊκών πλανών, έπεσε θύμα απροκάλυπτα στην πιο καταστροφική πλάνη.

Όταν ο αρτοποιός παρέχει στον οδοντίατρο το ψωμί και ο οδοντίατρος ανακουφίζει τον πονόδοντο του αρτοποιού, δεν βλάπτεται ούτε ο αρτοποιός ούτε ο οδοντίατρος. Είναι λάθος να θεωρείται μια τέτοια ανταλλαγή υπηρεσιών και η λεηλασία του καταστήματος αρτοποιίας από ένοπλους γκάνγκστερ ως δύο εκδηλώσεις του ίδιου πράγματος. Το εξωτερικό εμπόριο διαφέρει από το εγχώριο εμπόριο μόνο στο μέτρο που τα αγαθά και οι υπηρεσίες ανταλλάσσονται πέρα ​​από τα όρια που χωρίζουν τα εδάφη δύο κυρίαρχων εθνών. Είναι τερατώδες που ο πρίγκιπας Λούις Ναπολέοντας Βοναπάρτης, ο μετέπειτα αυτοκράτορας Ναπολέοντας Γ’, είχε γράψει πολλές δεκαετίες μετά τον Hume, τον Adam Smith και τον Ricardo ότι:

«Η ποσότητα των εμπορευμάτων που μια χώρα εξάγει είναι πάντα σε άμεση αναλογία προς τον αριθμό των βλημάτων κανονιών που μπορεί να εκτοξεύσει προς τους εχθρούς της οποτεδήποτε το απαιτεί η τιμή και η αξιοπρέπειά της».2

 

Όλες οι διδαχές των οικονομικών σχετικά με τα αποτελέσματα του διεθνούς καταμερισμού της εργασίας και του διεθνούς εμπορίου, δεν έχουν καταφέρει μέχρι τώρα να καταστρέψουν τη δημοτικότητα του μερκαντιλιστικού σφάλματος «ότι το αντικείμενο του εξωτερικού εμπορίου είναι να φτωχοποιήσει τους ξένους».3

Είναι καθήκον της ιστορικής έρευνας να αποκαλύψει τις πηγές της δημοφιλίας αυτής και άλλων παρόμοιων αυταπατών και σφαλμάτων. Για τον κλάδο των οικονομικών, το ζήτημα έχει λυθεί εδώ και πολύ καιρό.

***

 

Αυτό το άρθρο είναι απόσπασμα από το κεφάλαιο 24 του Human Action

Βρίσκετε ενδιαφέροντα τα άρθρα στην «Ελεύθερη Αγορά»; Εκτιμάτε την προσπάθεια μας; Κάντε τώρα μια δωρεά 5 ευρώ και ενισχύστε μας.





Διαβάστε περισσότερα Βασικά Οικονομικά:

Σημειώσεις:

  1. Βλ. Montaigne, Essais, ed. F. Strowski, Bk. I, κεφ. 22 (Bordeaux, 190a), I, 135–136, A. Oncken, Geschichte der Nationalökonomie(Leipzig, 1902), σελ. 152–153. E.F. Heckscher, Mercantilism, μεταφρ. M. Shapiro (London, 1935), II, σελ. 26–27.
  2. Bλ. Louis Napoleon Bonaparte, Extinction du pauperisme (éd. populaire, Paris, 1848), σελ. 6.
  3. Με αυτά τα λόγια ο Χ. Γ. Γουέλς (The World of William Clissold, βιβλίο IV, εδάφιο 10) χαρακτηρίζει τη γνώμη ενός τυπικού εκπροσώπου της βρετανικής διδασκαλίας.